پێشەکی:

ئەم دواییانە بانگەوازێك لە میدیاکاندا بڵاوکرایەوە کە بانگەوازێکی لەخۆگرتبوو بۆ یەکڕیزی و یەکگوتاری کورد و دواتریش دروشمی یەك نەتەوە و یەك چارەنوس لەدرێژەی ئەو بانگەوازەدا بەرزکرایەوە. سەرەتا بانگەوازەکە لەلایەن کۆمەڵێك کەسایەتیەوە بڵاوکرایەوە و پاشان کۆمەڵێك لایەنی سیاسی پشتیوانی خۆیان بۆ ئەو بانگەوازە ڕاگەیاند. ئەم هەڵوێستە وادەخوازێت کە سەبارەت بەو هەوڵانە کۆمەڵێك رۆشنگەری بخەینەڕوو بەو ئومێدەی دواجار ببێت بە بنەما بۆ گوتارێکی سیاسی ئازادیخوازانە لەپەیوەند بەم مەسەلەیەوە.

هێرش و پەلاماردانی ناوچەکانی بەڕیوەبەریی خۆسەری و هێزەکانی سوریای دیموکراتیك لەلایەن سوپای حکوومەتی سوریاوە لەسەرەتای ئەمساڵدا، خاڵێکی وەرچەرخانی گەورەبوو لە خەباتی گەلی کورد لە سوریا و گشت ناوچەکە.

لەو هێرشە سەربازیەدا، کە پاڵپشتێکی سیاسیی ناوچەیی گەورە بۆ هێزەکانی دەسەڵاتی سوریا دابینکرا و ئەمریکاش تیایدا بەشداربوو، هەسەدە ناچارکرا بە ڕازیبوون بە ئیمزاکردنی ڕێکەوتنی ٢٩ ی کانوونی دووەمی ئەمساڵ لەگەڵ حکوومەتی کاتیی سوریا لە هاوکێشەیەکی نابەرابەر و نەخوازراودا بۆ کورد و هەسەدە.

لەلایەکی ترەوە بەرگریی هێزەکانی سوریای دیموکراتی لە قەوارەی بەڕێوەبەری و ڕاوەستانیان لەبەرانبەر پەلامارەکانی سوپای سوریا, گیانی بەرەنگاریەکی جەماوەری و “ڕاپەڕین” ێکی سەرتاسەریی لە زۆربەی پارچەکانی کوردستان و لەناو کوردی دیاسپۆرادا لەئەوروپا و ئەمریکا و کەنەداوە تا ئوسترالیا ورووژاند و “یەکڕیزی” وبووژانەوەیەکی کەموێنەی نیشتیمانیی کوردستانیی هەڵگیرساند کە لەمێژووی نزیکدا وێنەی نەبوو. سەدان هەزار ژن وپیاو، لە شوێنی جیاجیا وە، بەشێوەیەکی سروشتی و خۆڕسك، ڕژانە سەر شەقامەکان و سەدان کەسیش پەیوەستبوون بە هێزەکانی هەسەدەوە بۆ بەرگری لەو ئەزموونەی ڕۆژئاوا.

ئەو گیانی بەرگری و هاوپشتیە سیاسیە لەلایەکەوە ژیانەوەیەکی سیاسی نوێی و جۆرێك لەیەکڕیزیی هێنایە سەر شانۆی کۆمەڵگای کوردستانی و لەولاشەوە بوو بەهێزێکی گوشار بۆسەر هێزە سیاسیەکان لەهەموو بەشەکانی کوردستان. ئەم پێشهاتە نوێیە لەکوردستانی باشووردا دەیان پرسیاری کۆنیشی لەبەردەم دەسەڵاتدارانی هەرێمی کوردستاندا گەرمکردەوە.

لەبەرانبەر ئەو دۆخەدا جموجۆڵیکی خێرا کەوتە ناو گۆڕەپانی سیاسیی کوردستانیەوە، چی لەئاستی خوارەوە و جەماوەردا و چی لە ئاستی هێزە سیاسیەکاندا کە نیشانەکانی بەمجۆرە خۆیان نواند:

یەکەم: لەئاستی خەڵکی کوردستاندا ئاراستەیەکی بەهێز هاتەسەر شانۆ لەسەر پێداگری لە یەکڕیزی و یەك گوتاری و پێویستیی گرتنەبەری هەڵوێستێکی کوردستانی بە چۆنایەتیەکی سیاسیی نوێوە. هەڵوێستێکی ئەوتۆ کە لەلایەکەوە بەرگری کردنی لە ئەزموونی ڕۆژئاوا لەخۆئەگرت و پیداگریی ئەکرد لەسەر هاتنەسەرخەتی هەموو لایەك، بەخەڵك و هێزی سیاسیی کوردستانیەوە، لەسەر کردنی پارێزگاری لەدەسکەوتەکانی ئەو ئەزموونە و تەرخانکردنی هەموو هێز و تواناکان بۆ پاڵپشتی لێی وەکوو ئەڵقەی سەرەکیی تێکۆشانی کوردستانیی ئەم قۆناغە، لەلایەکی تریشەوە ئەو بێداربوونەوە گەورەیە پەیامێکی ناڕاستەوخۆش بوو بۆ دەسەڵاتدارەتیی حکوومەتی هەرێم کە چیدی خەڵکی کوردستان مل نادەن بە شێوازی سیاسەتی نەریتی و بەرنامەکانی ئەم دەسەڵاتە و هەوڵەکانی بۆ خستنەگەڕی قوربانیی خەڵکی ڕۆژئاوا بەتایبەتی و ئەو ڕێکارانەی چەندین ساڵە دەسەڵات بەرانبەریان گرتوویەتیە بەر وەکوو داخستنی دەروازەکان لێیان و قووتکردنەوە و نانەوەی کێشە بۆ هەسەدە لە ناوخۆی ڕۆژئاوا و هاوتەریبیی سیاسەتی پارتی بەتایبەتی لەگەڵ تورکیا کە سپانسۆری یەکەمی سیاسەتی تەنگهەڵچنینە بە کورد لە سوریا.

دووەم: بەدوای پێشهاتەکانی ڕۆژئاوا و ئەو هاوکێشە سیاسی و سەربازیە نوێیەی کە پێکهات، بادانەوەیەکی سیاسی و تاکتیکی لە ئاستی سیاسەتی پەیەدە و ڕۆژئاوا سەری هەڵدا بەئاراستەی گوتاری کوردایەتی و کۆپیە نەریتیەکەی باشوور و بەتایبەتی پارتی لەو بوارەدا. ئیمرالیش ڕۆڵی خۆی بینی لە پاڵپێوەنانی هەسەدە بەو ئاراستەیە کە ئاکامەکەی دەسڕاکێشانی پارتی بوو بۆ پرۆسەی ململانێ و گفتوگۆکانی نێوان حکوومەتی سوریا و هەسەدە و ئەمریکا.

گەرمکردنەوەی بابەتی (کۆنگرەی نەتەوەیی) و کردنی هەولێر بەسەنتەری گفتوگۆکان و حەواڵەکردنی کەیسەکان و کەسایەتیەکان بۆلای پارتی بۆ ڕێکەوتن وهەروەها بێدەنگی و ڕەزامەنیی قەندیل لەسەر ئەو پرۆسەیە بەشی زۆری بڕیاری سیاسیی لەدەستی هەسەدە دەرهێنا و شەرعیەتێکی نوێی ئەدا بە دەرکەوتنی پارتی وەکوو عوڕڕابی “یەکڕیزیی ناو ماڵی کورد” و مەرجەعی نەتەوەیی و گفتوگۆ لەگەڵ تۆم باراك و ئەحمەد الشرع وەکوو بڕیاردەری کەیسی ڕۆژئاوا و گشت ئەوانەش بە ڕازیبوون و ئامادەیی سەرکردایەتیی هەسەدە.

سێیەم: پارتی کە ماوەیەکی زۆرە ئامادەنیە لەگەڵ یەکێتیدا لەسەر وەزیرێك بۆ پێکهێنانی کابینەی نوێ و پۆست و دەسەڵات ڕێکبکەوێت، لەگەڵ بەغداد لەسەر دەیان فایل و بابەتی هەستیاری چەشنی بودجە و مووچەی خەڵکی کوردستان یاری بەکات ئەکات و دەیان ئاماژەی پرسیار لە ئاستی ڕای گشتیی کوردستاندا لەسەر سیاسەتی ئەو دروست بووبوو، بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەو قەیرانانەی کەوتە هەڵپە بۆ قۆستنەوەی ئەو بێداربوونە جەماوەریە کوردستانیە وهەروەها ئیستیغلالکردنی پاشەکشەیەك کە بەسەر ڕۆژئاوادا سەپێنرا.

پارتی هەوڵیدا ئەو بانگەوازی یەکدەنگیەی شەپۆلی ناڕەزایەتیەکان و قەڵەمبازەکەی خەڵك بۆ پشتگیریی ڕۆژئاوا بەتایبەتی لە هەرێمدا، کە ئاراستەیەکی ئاشکراشی تیادابوو بۆ ڕەتکردنەوەی بەرنامە و ئەجینداکەی خۆی، بکات بە چەتری نەجاتێك بۆ هەوڵی دەربازبوون لەو قەیرانانەی یەخەی گرتبوو و نمایشکردنی خۆی وەکوو فریادڕەس و پاڵەوانی کوردایەتی و یەکڕیزی و یەکدەنگیی ناوماڵی کورد. پارتی هەموو هەوڵەکانی خستەگەڕ لەپێناوی سوودوەرگرتن لە بانگەوازەکانی ئۆجەلان لە ئیمرالیەوە و پشتیوانیی ئەمریکا لێی وەکوو داشی دامە بۆ شەڕی پلان بۆ داڕێژراوی لەگەڵ ئێراندا و گوشار بۆسەر عێراق. بۆ هەمان مەبەستیش پارتی توانیی یەکێتی زیاتر لە جاران بخاتەکەنارەوە لە هاوکێشەی ململانیکان و دوورخستنەوەی لەهەموو گفتوگۆ و ڕاوتەگبیرەکان لەبارەی ڕۆژئاوا و تەوزیفکردنی ئەو بابەتە بۆ بەهێزکردنی زیاتری پێگەی خۆی لەململانێی ئەم قۆناغە لەگەڵ یەکێتیدا.

یەکڕیزیی ناوماڵی کورد

هاتنەمەیدانی سەراسەریی خەڵك بۆ بەرگری لە ڕۆژئاوا لەو سۆنگەیەوە بوو کە لەوێدا فۆرمێك بۆ کوردبوون و سیاسەتێكی نیشتیمانیی کوردستانی خۆی نمایش ئەکات کە پێچەوانەی ئەوەیە کە لە هەرێمی کوردستان و ژیانی سیاسیی چەقبەستوی فەرمیی هەرێمدا بەرقەرارە. ڕۆژئاوا نموونەیەکی مۆدرین بوو کە گەلی کورد تیایدا لە خوارەوە و لەڕێی ڕایەڵ و پۆ سیاسی و سەربازیەکانەوە خاوەن قسە و بڕیاربوون. ڕۆڵ و ڕای جەماوەر و شەڕڤان و کارگوزاری بوارەکانی سیاسی و مەدەنی قورسایی خۆیان هەبوو. بیرۆکراتیەتی حیزبی و خانەوادەیی و پلە پایە و جیاوازیی چینایەتی و حیزبی جێگەیەکی ئەوتۆیان تیا نەبوو. ئەو بزووتنەوە سیاسیەی کە لە ١٠ ساڵ ئەزموونی سەرکەوتووی سیاسی و سەربازیدا بەرگریەکی تەواوی لە ناوچە و شارە کوردیەکان ئەکرد، پشت ئەستوور بوو بە هێزێکی ڕێکخراوی سیاسی کە خۆی سەرمەشقی قوربانیدان و تێکۆشان بوون لەبەرەی یەکەمی بەرەنگاری لەبەرانبەر دەیان هێزی تووندڕەو و تیرۆریستی وەکوو داعشدا. پەیەدە وەکوو سوپاسالاری سیاسیی بزووتنەوەی ڕۆژئاوا لەناو تۆڕی پەیوەدنیە تێکچڕژاوە سیاسی و سەربازیەکانی پڕ لە دەیان هێزی تووندڕەو و دەستێوەردانی سیاسی و دیبلۆماسیی ناوچەیی و جیهانیدا زۆر بە وردی و بەحیکمەتەوە مامەڵەی ئەکرد و باڵانسی گەمەی سیاسیی بەڕیوەئەبرد بێئەوەی سەربەخۆیی خۆی لەدەسبدات. هێزێك بوو کە هەڵقووڵاوی جەرگەی بەرەنگاریی خودی خەڵکی کوردستانی سوریا بوو. جۆری بەسیجکردن و مۆبەلایزی تێکۆشانی سەربازیی گەلی ڕۆژئاوا، وەکوو یەکێك لە نموونە سەرکەوتووە هاوچەرخەکانی جەنگی گەلێك بۆ ئازادبوون، پشتی بەستبوو بە ستراتیجیەکی سیاسیی شۆڕشگێڕ کە هەموو شێوازەکانی خەباتی پێکەوە هەڵپێکابوو. پلەبەندیی سیاسی و سەربازیی هێزەکانی ڕۆژئاوا لەسەر بناغەی وابەستەیی خانەوادەیی و پێگەی حزبی نەبوو بەڵکوو توانایی و لێهاتوویی تەنها فیلتەری پلە و پۆستی ڕابەری بوو بەبێ بوونی هیچ ئیمتیاز و خەڵاتێك.

بەجیاواز لە بزووتنەوە سیاسی و چەکداریە کلاسیکیە کوردیەکان، ژنانی کورد لە ڕۆژئاوادا لە سایەی ئەو مۆدێلە سیاسیەدا شان بەشانی پیاوان و بەیەکسان و ئازادانە هێز و توانای خۆیان نمایش ئەکرد و ڕۆڵی کاریگەریان لە بڕیاری سیاسی و چارەنووسی بزووتنەوەکەدا ئەگێڕا.

ئەو نموونەیە لە بەرەنگاری و ڕێکخستنی داینامیك و تێکۆشانی سیاسی، لەخوارەوە، نەك لەڕێی گرێدانی ئیئتیلافی نێوان حیزبە سیاسیەکان لەسەرەوە و فەرامۆشکردنی ڕۆڵی خەڵك، ئاستێکی بەرز لەهاودەنگی و یەکڕیزیی نیشتیمانیی پتەو کردبوو.

گشت ئەو دیوە گەشانەی بزووتنەوەی ڕۆژئاوا خۆی لە خۆیدا دابڕانێکی چۆنایەتی بوون لە بزووتنەوە سیاسی و چەکداریە کوردستانیەکانی لەوەوپێش و دابڕانێکی چۆنایەتیی بوو لەنەریتەکانی ئەو بزووتنەوەیە بەتایبەتی لە کوردستانی باشووردا کە سیمبولی زەقی سەردەمێکی بەسەرچووی بزووتنەوە سیاسی و چەکداریەکان بوو.

ئەوەی سەرەوە بۆ نەوەی نوێی کوردستانی لە ئاستی گشتیدا سەرچاوەی ئیلهام و سەرمەشقێکی سیاسی و خۆڕێکخستی نوێی سەردەمی کوردستانی ئەم قۆناغە نوێیە بوو. هاتنە سەر شەقامی سەرتاسەری بۆ بەرگری لەو مۆدێلە نیشاندەری وزە وگیانێکی سیاسی و سەرەتای جۆرێکی تری هۆشیاری وگەڕان بوو بۆ فۆرمێکی نوێی سیاسەتکردن و تێکۆشان کە قەیرانی حیزبی سیاسی لە هەرێمدا ڕێی گرتووە لە تەقینەوەی تواناکانی بۆ گێڕانی ڕۆڵی ئازادیخوازی خۆی.

لێرەوە سەرەڕای سیما هاوبەشەکانی (پرسی کورد)، کە پرسی ڕزگاربوونە لە ستەمی نەتەوەیی و دیاریکردنی چارەنووسی خۆ، مەسەلەی (یەکڕیزی و یەکگوتاریی کوردستانی) لەگەڵ کۆمەڵێك جیاوازی و تایبەتمەندی و ئاستی جیاوازی ئاڵۆزی و گەشە و قۆناغی ئەو مەسەلەیە لە چوار وڵاتدا دەرگیرە. عەقڵ و هزری سیاسیی سەلیم ناتوانێت نە لە خاڵە هاوبەشەکان و نە لە جیاوازی و تایبەتمەندیەکان چاوپۆشی بکات.

هێزە سیاسیە نەریتی و نەتەوەپەرستەکانی کورد و حیزب و بزووتنەوە سیاسیەکانیان و ئەزموونە جیاوازەکانیان دەریخست کە ئەو هێزانە نەك هەر نەیانتوانی ئاواتەکانی گەلی کورد بۆ ئازادی و دیموکراسی و عەدالەتی کۆمەڵایەتی و یەکسانی و بووژانەوەی تاك و کۆمەڵگای کوردستانی دابینبکەن، بەڵکو وەکوو لە نموونەی کوردستانی باشووردا بە زەقی ئەو ڕاستیە ئەبینین، تەنانەت سەرباری دەیان ساڵ قوربانیی گەلی کورد و بەرەنگاریی ئەوان لەدژی ڕژێمە سەرکوتگەرەکان، و سەرباری ڕەخسانی هەلی مەوزوعی و زاتیی ناوچەیی و ناوخۆیی لەبار، نەیانتوانی چاری مەسەلەی ستەمی نەتەوایەتی لەسەر گەلی کوردیش بەئەنجام بگەیەنن.

بە دیاریکراوی تاقیکردنەوەی ٣٤ ساڵ ئەم دەسەڵاتە لە هەرێمی کوردستانی عێراقدا لەهەموو ئەزموونەکانی تر زیاتر ئەوەی سەلماندووە. ئەو ئەزموونە مۆدێلێکی تری لە ستەمی کوردی و کوردستانی بەرهەمهێنا کە لەناوەڕۆکدا زۆر جیاواز نەبوو لە ستەمی دەسەڵاتی ناوەندیی عێراق لە بوارەکانی وەکو زەوتکردنی سامانی وڵات بۆ کەمینەی حیزب و بنەماڵە و کۆمپانیاکانیان، هەژاریی زۆرینەی خەڵك لەبەرانبەر دەوڵەمەندبوونی مشتێك بنەماڵەی سەرکردەی حیزبەکان، دامەزراندنی سیستمێکی سیاسیی گەندەڵی حیزبی کە پێکەوە پێگەی خەڵكی لە بڕیاردان لە چارەنووسی خۆی و وڵاتەکەی سفرکردۆتەوە و ڕۆڵی ئەوانی لەپرۆسەی سیاسیدا خستۆتە کەنارەوە.

لە قۆناغی ئێستادا کە پرسی کورد گۆڕاوە بە ئەڵقەیەکی گۆڕانکاریی ناوچەیی و شەڕێکی نیمچە جیهانیی گەورە لەنێوانی بەرەی ئەمریکا – ئیسرائیل لەگەڵ ڕژێمی ئێراندا، مەسەلەی پێویستیی یەکڕیزی وەکوو ئاواتێکی سیاسی لە هەندێ ناوەنددا هاتۆتەوە ئاراوە. لێرەوە چۆنیەتیی مامەڵەی دروست بەو بابەتە پێویستی بە لەسەروەستانی هۆشیارانە و هەڵوێستی سیاسیی ورد هەیە.

یەکەم: ئەم شەڕە دۆخێکی پڕ لە ئاڵەنگاری و ئاڵۆزی و هەروەها ڕیزبەندیی سیاسی و دۆخێکی نوێشی لەگەڵ خۆیدا هێناوەتە ئاراوە بەپەیوەند بە مەسەلەی کوردەوە.

دژواریەکانی ئەم شەڕ و ململانێ گەورەیە لەوەدا خۆی ئەنوێنێ کە پرسی کورد پەلکێش بکرێت و گرێ بدرێتەوە بە مەرامەکانی بەرەی ئەمریکا – ئیسرائیل و خۆشباوەڕی بەوەی کە باڵادەستیی بەرەی ناوبراو بەسەر ڕژێمی ئیسلامیدا زامنی بەدیهێنانی ئەڵقەیەکی سەرکەوتنی ستراتیجیی چاری مەسەلەی کوردە. ئەو باوەڕە لەسەر خوێندنەوەیەکی نادروست سەبارەت بە ئامانجی بەرەی ئەمریکا – ئیسرائیل بنیات نراوە کە جگە لە کۆنترۆڵی زیاتری سیاسی و هەژموونی بەسەر ناوچەکە لەژێر دروشمی “ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی نوێ” و چارەسەری کێشەی دێرینی بەرەی پێشوو لەگەڵ ئێران و دابینکردنی ئاسایش بۆ ئیسرائیل و سامانی نەوت و گاز و بازاڕی ئابووری و وەبەرهێنان، شتێکی تر لە ئەجیندایاندا نیە. کردنی پرسی کورد بە ئامرازێك لەوپیناوەدا بێ ئەوەی ئەو پرسە هێچ جیگەیەکی لە سیاسەتی ئێستای بەرەی ناوبراودا هەبێ، جگە لە ڕوئیای بەتاڵی هەندێ هێزی کوردستانی شتێکی تر نیە.

ڕەنگبێ لەسبەی ڕۆژی باڵادەستیی بەرەی ئەمریکا – ئیسرائیل یا ڕێکەوتنێکی دیاریکراو لەگەڵ ڕژێمی ئێراندا و بۆ مەرامی تایبەتیی خۆیان و لەبەرانبەر یارمەتییی دەسەلاتدارانی هەرێم پێیان، بەرەی ناوبراو کۆمەڵێك ئیمتیازات بە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان یا هەندێ هێز و حیزبی سیاسی تر بدرێت و ئەوە وەکوو پاداشتی تێوەگلانی کورد بەگشتی لە شەڕی ئێستادا وێنابکرێت.

بەلام ئەوانەی پێشوو بە مانای دەستەئەژنۆ دانیشتن و بینینی ڕۆڵی چاودێری بێلایەن نیە لە بەرەی کوردستانیەوە بەڵکوو پێویستە لەو ململانێیانەی کە گەرچی کورد لایەنێکی ڕاستەوخۆی نیە هەوڵ و تێکۆشانێکی هەمەلایەنە بخرێتە گەڕ بۆ چەسپاندنی ئەو ئامانجەی کە گۆڕینی نەخشەی ڕۆژهەڵاتی نوێ بەبێ چارەسەری پرسی کورد لەڕێ گەڕانەوە بۆ ڕای خەڵکی کوردستان ناتوانێت ئارامی و ئاسایش جێگیر بکات لەم ناوچەیەدا. کورد ئەتوانێ لەچوارچێوەی پرۆژەیەکی سیاسیی کوردستانیی سەرتاسەریەوە ئەوە بکات بە ناوەڕۆکی جاڕنامەی بەرنامەیی خۆی لەم قۆناغە پڕ لە کێشمەکێشەدا و سەربەخۆیی خۆی بپارێزێت.

دووەم: گوتاری “یەکڕیزی” و دووبارەکردنەوەی سادەیی سیاسیی چەند جارە لەهەرێمی کوردستاندا بۆی هەیە سەنگەرەکان تێکەڵ بکات و پاشەکشەی زیاتر بەدوای خۆیدا بێنێت لەڕوانگەی بەرژەوەندیی خەڵکی کوردستانەوە. لە ئێستادا بیرۆکەی یەکدەنگیی ناوماڵی کورد بەڕەهایی و بەبێ فۆکۆسکردن لەسەر ڕیزبەستنەکانی ناو کایەی سیاسی و ناو ماڵی کوردستانی، یەکدەنگیەك کە سنوورەکانی دیاری نەکرابێت و پشتی نەبەستبێت بە پرۆژەیەکی نیشتیمانی، لەپێشەوە هێزەکانی دەسەلاتدار لە هەرێمدا وەکوو بڕیاردەری شەرعیی داهاتووشمان بەرهەم دێنێتەوە و ئەبێ بە ئیمتیاز وچەتری ڕزگاربوونی ئەوان لەو قەیرانەی بۆ کۆمەڵگای کوردستان لەهەرێمدا پێکیان هێناوە. ئەوجۆرە لە “یەکڕیزی” بۆی هەیە خۆجیاکردنەوەی خەڵکی کوردستان لە سیاسەتەکانی دەسەڵات پاشەکشەپێبکات و بیانباتەوە ژێرچەتری هەژموونیی ئەوان.

سێیەم: هەر هەوڵ و تێکۆشانێك بۆ بەدیهێنانی (یەکگوتاری و یەکڕیزی) ی ناوماڵی کورد، بۆ ئەوەی نەبێت بە ئامرازێك بەدەستی حیزبە دەسەڵاتدارەکانەوە و بۆ مەبەستی پێچەوانەی ئەو ئامانجە بەکارنەهێنرێت، ئەبێ لەپێشدا وەڵامی ئەو پرسیارە بداتەوە کە ئایا ئەوە یەکڕیزیی بزووتنەوەی ئازادیخوازی ناوماڵی کورد خۆیەتی وەکوو گەلێك و لەناو ئەوانەوە و بەسەربەخۆ لە دەسەڵاتی حکوومەتی هەرێم پێکدێت و لەوێوە کارنامەی سەربەخۆی ئەخاتە بەردەم ڕای گشتی و خەڵك و دەسەڵات و داوا لە حیزبە سیاسیەکان ئەکات کە ڕێزی لێبگرن یا ئەو یەکڕیزیەی خەڵك ئەکات بەدیاری و ئەیداتە دەستی هێزەکانی دەسەڵات؟ ئەوە ئەو ناکۆکیەیە کە هەر دسپێشکەریەك ئەبێ وەڵامی ڕوونی هەبێت بۆی ئەگینا نیەتی پاك و ئومێدی یەکڕیزی بەو مانا ڕەهایەی ناگات بە ئامانجی خۆی و پەیام و هەوڵەکانی بەناونیشانێکی هەڵەدا ڕەوان ئەکات.

دەسەڵات بە گوتاری (کوردایەتی) و تێزی (یەکڕیزی ناوماڵی کورد) ئەیەوێت ڕەوتی خەباتی ژیانخوازی و عەدالەتخوازیی ئەم قۆناغەی خەڵك و تێکۆشانیان بۆ فۆرمێکی ئازادیخواز بەلاڕێدابەرێت و یەکڕیزیی خەڵك بگۆڕێت بۆ ڕیزکردنی خەڵكی کوردستان لەپشتی سەری خۆی و خۆی لە لێپرسراوەتیی گەورەی مێژویی شکستەکانی و ئەو ماڵوێرانیە بدزێتەوە کەبەسەر ئەم وڵاتەیدا هێناوە.

لەڕاستیدا ڕەوەندەکانی دونیای سیاسەت و حیزبایەتیی نەریتی باو لە هەرێمی کوردستاندا، بەدەسەڵاتدار وهێزەکانی دەرەوەی دەسەڵاتەوە، مرۆڤی کوردیان بەتەواوی لە تەفاعول و ڕۆڵگێڕانی سیاسی دوورخستۆتەوە و لەپەراوێزدا گیریان داون.

چوارەم: لە ئێستادا زەمینەی بابەتیی گونجاو هەیە بۆ شێوازی جۆراوجۆری هاوکاری و پشتیوانیی هاوبەشی خەڵکی کوردستان لە چوارچیوەی پرۆژەیەکی نیشتیمانیی لەئاستی سەرتاسەریی کوردستانی و لە هەر بەشێکی کوردستانیشدا بە جیا. یەکەمین و دروستترین فۆرمی (یەکڕیزی و یەکگوتاری) ئەبێ لەدرێژەی ئەو هەستانەوە جەماوەریە خۆڕسکەوە هەڵسێت کە سەرەتای ئەمساڵ خۆی نمایش کرد.

ئاراستەی یەکدەنگی و ( یەکڕیزیەك) کە لە پەیوەند بە پەلامار بۆ سەر ڕۆژئاوا هەموو کوردستانی تەنیەوە و لەدەوری ئامانجی بەرگری لە بزووتنەوەی ڕۆژئاوا وەکوو ئەزموونێکی ڕادیکالی ئازادیخوازی نیشتیمانیی کوردستانی خۆی نمایشکرد، بزووتنەوەیەکی خۆڕسکی گەورەی جەماوەریی بەرهەق بوو بە پێکهاتەیەکی سیاسیی جۆراوجۆرەوە. ئەو هەستانە جەماوەریە ئەتوانێ ببێ بە سەرمەشقی یەکڕیزیەکی نیشتیمانی بە دابینکردنی پێویستیەکانی و بەهاودەنگیی ڕیزێکی بەرین لە خەمخۆرانی ئەو پرسە.

ئەو هەستانە جەماوەریە گەورە و سەرتاسەریە کوردستانیەی سەرەتای ئەمساڵ ئەتوانێ لە ئەڵقەی ئێستادا درێژەپەیدابکات بەئاراستەی بزووتنەوەیەکی سیاسیی ڕێکخراو و خاوەن پرۆژەی ڕۆشن تا لە میحوەری هەڵسانەوەیەکی سیاسیدا وەکوو بزووتنەوەیەکی نوێی کوردستانی جێگیر بێت و ببێت بەهێزێکی فشار بۆسەر هێزە حیزبیەکانی دەسەڵات بەتایبەتی تا ئاڵوگۆڕێك لە ئاراستەی سیاسیاندا بەدیبهێنێت.

ئاراستەی ڕووداوەکانی ڕۆژئاوا و بەرتەسککردنەوەی مەودای هێز و پێگەی ئەو بزووتنەوەیە وەکوو ئەلتەرناتیڤێکی چۆنایەتیی کوردستانیی جیاواز، ئەو بووژانەوە سیاسیە سەرتاسەریەی لەهەرێم و کوردستاندا بەگشتی نیشاندەوە و گوڕ و تینی لێبڕی. ئەوەش زەمینەی خۆشکرد بۆ ئەوەی کە پارتی بەتایبەتی ئەو بووژانەوە و هەستانە جەماوەریە بۆ ساتوسەودای خۆی لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی عێراق بخاتە گەڕ یا پێگەی خۆی لای ئەمریکا خۆش بکات و وەکوو نوێنەری ئەو هەستانەوەیەی خەڵك خۆی نمایش بکات.

هەموو هەوڵێك لە ئێستادا بۆ یەکڕیزی و یەکگوتاری و یەکدەستی گەر ئەو مەترسی و ئاڵنگاریە ناوخۆیی و دەرەکیانە لەخۆیدا ڕەنگنەداتەوە، بە پێچەوانەی هەر نیەت و مەرامێکەوە هەیبێت، بەبێ ویستی خۆی، یەکانگیر ئەبێتەوە لەگەڵ ئەو ئەجیندایەی پارتیدا.

ئاراستەی نەتەوەپەرستی زیاتر و قووڵکردنەوەی دژایەتی و سەنگەربەندی لەگەڵ هێزە سیاسیەکانی تری عێراق و دەمەزەرکردنەوەی قەوانەی کوردایەتی لەبەرانبەر بە عەرەبایەتی و گرەوکردن لەسەر رووخانی ئێران و هەرەسی حکومەتی ناوەندی عێراق و فراوانخوازی دەسەڵاتی بنەماڵەیی و حزبی لەم ناوچەیەدا و …..تاد تێکڕا ئەوانە دەبن بەهۆی ئەوەی دەسکەوتەکانی دوێنیی ئەم هەرێمە بدات بە دەم رەشەباوە و یاریکردنێکی مەترسیدارە بە چارەنوسی ئەم گەلەوە.

پێداگری لەسەر تێزی یەکڕیزیی ناو ماڵی کورد و یەکگوتاری لەبەرانبەر دۆخی پڕئاڵوگۆڕی ناوچەکەدا، سەرچاوە و نیەتەکەی هەرچیەك بێت، بەبێ تێگەیشتنێکی ورد لە سروشتی ئەو ئاڵوگۆڕانەی ناوچەکە و ئامانجی پشتەوەی یاریکەرە سەرەکی و بەهێزەکانی، بەبێ ڕۆشنکردنەوەی ئەو دژواری و گرفت و ئاڵۆزیانەی بۆ مەسەلەی کورد ئەیهێنێتە ئاراوە و سەرەنجامیش بەبێ ڕۆشنکردنەوەی ناوەڕۆكی ئەو هەلانەی کە ئەوترێ بۆ کوردی ئەیهێنێتەپێش، بەتایبەتی لە سایەی تەرازووی هێز لە ئێستای هەرێمدا یەك ئەنجامی لێئەکەوێتەوە: هەڵدانی پەتی ڕزگاربوون بۆ دەسەڵاتێك کە سەرباری ئەو هەموو قەیرانە قووڵانەی کە خۆی خوڵقاندوویەتی ئامادەیی ئەوەی تیا نیە یەك هەنگاو لە سیاسەتی سی ساڵەی پێشووی پاشگەز بێتەوە کە جگە لەماڵوێرانی هیچی تری بۆ هاوڵاتیی ئەم هەرێمە بەرهەم نەهێناوە. نابێ تێزی یەکڕیزیی ناوماڵی کورد سەرنج لەسەر کێشەکانی ناوخۆی هەرێم و کۆمەڵگای کوردستانی و بەرهەمهێنەرانی ئەم کێشە و ستەمکاریانە لاببات و ئاراستەی ناڕەزایەتیی قووڵی خەڵك لەدەسەڵاتی کوردیەوە بگوێزێتەوە بۆ دوژمن و نەیارێکی نادیار.

هیچ گومانێك نیە لەڕۆڵی فاکتەری دەرەکی لە ئاڵوگۆڕە لۆکاڵەکانی دونیای سەردەم و ناوچەکەی ئێمەدا بەلام ئەوە بە کورتبینیی سیاسی و ڕیسك ئەژمارئەکرێ گەر پرسی کورد گرێ بدرێتەوە بە هەر ڕەشەبایەکی سیاسی و سەربازی کە ڕووبکاتە ناوچەکە. دواجار هێزەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانیان لەرووی سەربازیەوە ئەمرۆ بێت یان سبەی دەبێت ناوچەکە بەجێدەهێڵن و دووکەڵی جەنگەکانیان بۆ خەڵک دەمێنێتەوە و بە چاویاندا دەچێت. کورد لەگەڵ درواسێ و نەتەوەکانی تردا پێکەوە دەمێننەوە و رێگاچارەیەکی نیشتمانیی ئازادیخواز دەتوانێت هاوژیانی و پێکەوە ژیان و متمانە لەناویاندا پێکبهێنێ و رێگەنەدات یەکڕیزی نەتەوەکان لەم ناوچەیەدا بە ئاگری ئەو جەنگ و شەڕانە تێکبچێت. بۆیە ناکرێ لاوازیەکانی ناوماڵی کورد وا بکات کە خۆمان بدەینە دەس ئەو شەپۆلانە بێئەوەی بزانین لەکوێدا ئەگیرسێنەوە.

جگە لەوەش کوردستان کۆمەڵگایەکی مۆدرینی فرە بیروباوەڕ و ئاراستەی سیاسی و فکریی هەمەچەشنە و ناتوانرێ هەموویان لەناو سەبەتەیەکدا شەتەك بدرێن بەناوی یەکڕیزیەوە، بەڵکوو هەر یەکڕیزیەك لەم قۆناغەدا ئەبێ لەسەر بناغەی پرۆژەیەکی کاتیی ڕوون بنیات بنرێت کە ئامانجە گشتیە هاوبەشەکان و لانیکەمی داخوازینامەیەکی نیشتیمانی لەخۆبگرێت سەبارەت بە پرسی نەتەوەیی کورد ڕووبەدەرەوە.

ئەمڕۆ مەسەلەی کورد لە چوار ولاتی پڕ لە کێشەی ناوچەکەدا هاتۆتەسەر شانۆی سیاسی. بابەتەکان، لەمپەر و کێشەکان، دۆست و یار و نەیارەکانی پرسی چاری دیموکراتی و ڕەوای کورد، ئامادەیی و توانا زاتیەکانی گەلی کورد لەهەر بەشێکیاندا جیاوازی و تایبەتمەندیی خۆی هەیە. ئەو جیاوازیانە بە ئومێد و ئارەزوو و پێداگری یەکلایەنە لەسەر یەکپارچەیی و چارەنووسی هاوبەش بەتەنها وەڵام نادرێنەوە. پەیامی گشتیی (هاوژیانی) لەگەڵ گەلانی ئەو ٤ وڵاتە ناتوانێ لەخۆوە بازبدات بەسەر کۆسپ و ڕێگریەکانی ئەو هاوژیانیەدا وەکوو لە ڕۆژئاوا بینیمان. ئەوە پیویستی بە گوتارێکی کوردستانیی تایبەت هەیە کە پەیامێکی ڕوون و دیاریکراوی بۆ گەڵانی ئەو وڵاتانە هەبێت نەك لەسەرەوە لەگەڵ کۆنەپەرستترین و شۆفێنیترین هێزی ناو ئەو وڵاتانە هاوپەیمانی بکرێت (وەکوو هێزە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم) ولەولاشەوە خوازیارانی گوتاری هاوخەباتی لەگەڵ ئازادیخوازانی ئەو وڵاتانە بۆ خەڵکی تر بە تاوان ئەژمار بکرێت.

پێویستە کورد هاوکات بۆ هاوژیانیی یەکسان لەگەڵ گەلانی ناوچەکە و هەم بۆ ئازادی و مافی یەکسانی سیاسیی خۆی ئامادەکاری و پرۆژەی سیاسیی خۆی هەبێت.

ناوەندی ئازادی و ژیان

١٤ نیسانی ٢٠٢٦