عەدنان کەریم/ سیدنی 

ئامادەکاریی میلیشیاکانی سەر بەوەزارەتی بەرگری حکوومەتی کاتیی سوریا بە هاوکاری و پلانداڕێژیی تورکیا بۆ پەلاماردانی گەڕەکەکانی ( الاشرفیة ) و ( الشیخ مقصود ) کە زۆرینەی دانیشتوانەکەی کوردن بەردەوامە و بەپێی قسەی زۆرێك لە چالاکوانانی ئەو ناوچەیە و چاودێرانی سیاسی، مەترسیی ئاوارەیی وجینۆساید و کوشتارێکی بەکۆمەڵی لێئەکرێت. بەشێکی زۆری دانیشتوانی ئەو گەڕەکانە پێکهاتوون لەو کوردانەی خەڵکی شاری داگیرکراوی ( عەفرین ) کە چەند ساڵ لەمەوپێش لەلایەن سوپای تورکیا و میلیشیا چەکدارەکانی سەر بە میتی تورکیا داگیر و وێران کرا و درایە دەستی ئەو میلیشیا ئیسلامیانە. 

وەزارەتی بەرگریی سوریا بە فەرمی ئینزاری خەڵکی ئەو گەڕەکانە ئەکات کە شارەکە چۆڵ بکەن و باری لەناکاوی ڕاگەیاندووە و ئەشبێ تەنها بگوێزنەوە بۆ ئەو ناوچانەی کە ئەوان بۆیان دیاری ئەکەن.

میلیشیاکانی ( الحمزات ) و ( العمشات ) کە پێکهێنەری سەرەکیی هێزە پەلاماردەرەکەن، دوو گرووپی تیرۆریستی ئیسلامین کە مێژوویەکی درێژیان لە سەرکوت و ڕفاندن و تیرۆری هەزاران کەسی کورد و مەسیحی و عەلەوی و دروزی هەیە و چەند هەفتە لەمەوبەر خرانە ناو لیستی ڕێکخراوە تووندڕەوەکانەوە لەلایەن بەریتانیاوە. ئەو گرووپانە لەدوای ڕووخانی حکوومەتەکەی بەشار ئەسەدەوە و پاش چەندین ساڵ هاوپەیمانی لەگەل هەیئەی تەحریری شام بەفەرمی خرانە سەر یەکەکانی وەزارەتی بەرگری و لەهەمان کاتدا بەشیوەی ڕاستەوخۆ لەلایەن میتی تورکیاوە ئاراستە ئەکرێن. 

ڕاگەیاندنی فەرمیی شەڕ لە دژی ئەو گەڕەکە کوردنشینانەی شاری حەلەب و ناساندنی ئەو ناوچانە بە زۆنی شەڕ سەرەتای پلانێکی فراوانتری حکوومەتەکەی ئەحمەد شەرعە کە وابەستەی ڕاستەوخۆی تورکیایە، لە دژی گەلی کورد لە سوریا بە ئامانجی پاشەکشەکردنی هەسەدە و سەپاندنی مەرجەکان و لێکدانەوە ناکۆکەکانی حکوومەتی سوریا بۆ ڕێکەوتنی ١٠ ئازاری ٢٠٢٥ لە نێوان حکوومەتی کاتی و هێزەکانی سوریای دیموکرات. 

ئەم ئامادەسازیەی ئەمڕۆ بۆ شەڕی حەلەب لەلایەن میلیشیاکانی وەزارەتی بەرگریی سوریا لە سایەی بارودۆخێکی ناوخۆیی و ئیقلیمیدا ئەچێتە پێش و پێشهاتێکی ترسناك و لەهەمان کاتیشدا زەنگێکی هۆشیاریدەرە.

سوریای دوای ڕووخانی ڕژێمەکەی بەشار ئەسەد بۆتە چەقی ململانێیەکی چەندلایەنە. تورکیا، سعودیە، ئیسرائیل و ئەمریکا، هێزە کاریگەرەکانی هاوکێشەی ململانێکانی ئەم قۆناغەن. هەریەك لەو لایەنانە لەهەوڵێکی بێوچاندان بۆ دیاریکردنی ئاراستەی ڕووداوەکان و ململانێکانی ناوخۆی سوریا و پشتیوانی لە دەسەڵاتی حکوومەتی ئەحمەد الشرع بەپێی بەرژەوەندی و نموونەی سوریایەك کە خزمەت بە نفووزی خۆیان لە ناوچەکەدا بکات.

ئەو دەوڵەتانەی سەرەوە هیچیان بەفەرمی لایەنگری پێکهاتنی دەوڵەتێکی مەدەنی و دیموکراتیك نین لە سوریا. هەموویان لەم قۆناغەدا پشتگیریی حکوومەتی ئێستای سوریا ئەکەن بۆ بنیاتنانەوەی سوریایەکی گرێدراو بە بەرژەوەندیی ستراتیجیی هەمەلایەنەی خۆیانەوە بێئەوەی گوێ بدەن بە چارەسەرکردنی ڕەگ و ڕیشەکانی قەیرانی قووڵی سووریا و بەتایبەتی ئەو ستەمەی لەسەر پێکهاتەکانی وەکوو کورد و عەلەوی و دروز لەسەر بناغەی نەتەوەیی و ناوچەیی و مەزهەبی پیادەئەکرێ . 

سەرباری درێژەی کوشتاری دروزەکان و عەلەویەکان و تەراتێنی میلیشیاکانی سەربە تورکیا و هەڕەشەی ڕۆژانەیان لەو گەل و پێکهاتانەی سوریا، ئەمریکا و ئەوروپا هیچ هەڵوێستێکی ئەوتۆیان لەدژی ئەو پێشێلکاریانە ڕانەگەیاندووە چی جای سیاسەتێکی فەرمی بۆ پشتگیریی لە بنیاتنانی سوریایەکی دیموکرات و مەدەنی کە مافەکانی هەموو گەلی سوریا و پێکهاتە نەتەوەیی و مەزهەبەکانی دابین بکات. 

جڵەو شلکردن و پێدانی ئیمتیازات و ڕۆڵی کاریگەر بە تورکیا لە قۆناغی ئێستای ململانێکان لە سوریا لەلایەن ئەمریکاوە، ئاماژەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ دابەشکردنی نفووزی ئەمنی و سەربازی لە سوریادا لە نێوان تورکیا و ئیسرائیل و بەرەڵاکردنی دەستی تورکیا و میلیشیاکانی وەزارەتی بەرگریی سوریا بۆ ملکەچ پێکردنی هێزەکانی سوریای دیموکرات وسەپاندنی دەسەڵاتی حکوومەتی سوریا بەسەر ناوچە کوردیەکاندا. 

ئەمریکا بە پلەی یەکەم فایلی مەسەلەی کورد و پێکهاتەی دروزەکانی کردووە بە ئامرازێکی فشار بۆسەر سوریا لە پێناوی بەدیهێنانی بەرژەوەندیە هاوبەشەکانی خۆی و ئیسرائیل و هەوڵی ئاساییکردنەوەی پەیوەندیەکانی تورکیا و ئیسرائیل لەسەر حیسابی گەلانی سوریا. هیچ پێداگریەك لە ئەجیندای سیاسیی ئەمریکادا نابینرێت سەبارەت بە پێویستیی سیستمێکی دیموکراسی و مافی گەلی کورد و مافەکانی مرۆڤ و ژنان و دەستاودەسکردنی دەسەڵات و مەترسیی هەوڵە پاوانخوازیەکانی تورکیا. 

لەیەك ساڵی ساڵی ڕابوردوودا بەڕوونی پێداگری کراوە لەسەر ئەو ستراتیجیەی ئەمریکا و ڕۆڵی سعودیە و ئوردون و میسریش ڕیگەخۆشکردن بووە بۆ ئەو سیاسەتە و سەرەنجامیش چارەسەرکردنی ناکۆکیەکانی ئەو وڵاتانە لەگەڵ تورکیا و سازان لەسەر ڕۆڵی ئەو ولاتە لەسوریادا. 

ئەو ئاراستە سیاسیەی ڕووداوەکان لە سوریا پێگەی حکوومەتی کاتیی سوریای بەهێزتر کردووە و بالانسی هێزی لە دژی ئیدارەی خۆسەریی هێزەکانی سوریای دیموکراتی گۆڕیوە و شەهیەی ئەحمەد شەرعی کردۆتەوە بۆ هێرش بۆ سەر گەلانی کورد و دروزی و عەلەوی و زەوتکردنی زیاتری ئازادیە سیاسیەکان. 

لەسایەی ئەو دۆخە گشتیەدا ڕاوەستاویی هێزەکانی سوریای دیموکرات، کە چەندین فایلی بەهێزی لەدەستدایە و خاوەنی پێگەیەکی بەهێزە لە کوردستانی سوریادا، بووە بە ڕێگرێك لەبەردەم ئەو نەخشە سیاسیەی بۆ سوریا ئامادەئەکرێت. داخوازی و بەرنامە و بەدیلی هەسەدە بۆ سەرجەم کێشەکانی سوریای دوای ئەسەد و لە پێشیانەوە بۆ مەسەلەی جۆری دەسەڵات و سیستمی سیاسیی سوریا و جێگەی مەسەلە و مافەکانی گەلی کورد و پێکهاتەکان، خۆبەخۆ لەناکۆکیەکی تەواودایە لەگەڵ ئەو سیستمە ئیسلامی – نەتەوەییەی کە حکوومەتی سوریای ئێستای لەسەر دامەزراوە. پێکەوە ژیانی ئەو دوو سیستم و گوتارە سیاسیە لەدرێژماوەدا زۆر دژوارە بەتایبەتی لەکاتێکدا کە هەوڵێکی فراوانی جیهانی و ناوچەیی هەیە بۆ پشتگیری لە دەسەڵاتی ئێستای سوریا و تادێ فشارەکان لەسەری کەم دەبنەوە. 

عەلەوی و دروزەکانی سوریاش، سەرباری ناڕەزایەتی و دوژمنیان بۆ ئەو فۆرمەی دەسەڵات لە سوریادا، خاوەنی هێز و ڕێکخراوی سیاسی و گوتارێکی سیاسی و بەرنامەی ڕۆشن نین سەبارەت بە کێشە و ململانێکانی ئەمڕۆی وڵاتەکە. ئەوان یان چاویان بەتەنها لە ئیسرائیل و ئەمریکاو ئەوروپایە کە فشار بێنێت بو حکوومەتەکەی الشرع یا ئومێدی خۆیان گرێداوەتەوە بە گۆڕانکاریەکی ناوچەیی و فشاری دەوڵەتە عەرەبیەکان. 

بەڵام هێزەکانی سوریای دیموکرات سەرباری نیشاندانی ویستی ئاشکرای خۆیان بۆ ڕێکەوتن و ئامادییان بۆ گفتوگۆ و سەرەنجامیش ئیمزاکردنی ڕێکەوتنی ١٠ ئازاری ٢٠٢٥ و تەنانەت نیشاندانی نەرمیەکی زۆر لەباری سیاسیەوە، هێشتا بەدەیان شێوەی چەواشەکارانە تاوانبار ئەکرێن. حکوومەتی سوریا، هاوئاواز لەگەڵ تورکیا و هێزە عروبی و ئیخوانیەکان، لەهەڵمەتێکی چەواشەکارانەی گەورەدا بەردەوامن لەسەر هەڵبەستنی درۆ و ناوزڕاندنی هەسەدە بەناوی جوداییخواز و ڕێگر لە یەکێتیی سوریا و ئارامیی وڵات و تەنانەت بە گرتنەبەری تیرۆر. ئەوە لە کاتێکدا و لەبەرچاوی هەموو دونیادا زۆرینەی هێزە دەسەڵاتدارەکانی ئەمڕۆی سوریا کە پاشخانێکی تیرۆریستی و تووندڕەویی ئاشکرایان هەیە پشتیوانی ئەکرێن و هەموو ئەو ڕابووردوە پڕ تاوانکاریەیان لێ دائەماڵرێت و لە پایتەختەکانی دونیای ( دیموکراسی ) و مافی مرۆڤ و ڕێکخراوە جیهانیەکانی وەکوو یوئێندا باوشیان بۆئەکرێتەوە. 

هێزەکانی سوریای دیموکراتی سیمبولی مەسەلەی گەلێکی ستەملێکراو و سەرکوتکراو و مافەکانی ئەوانن. ئەوان بوون کە سوریایان پاراست لە دڕندانەترین شەپۆلی تیرۆریزمی ئیسلامی لە کاتێکدا دەسەڵاتدارانی ئەمڕۆی سوریا کە هەڕەشەی جینۆسایدی گەلی کورد ئەکەن هاوبەش وهاوپەیمانی ئەو هێزە تیرۆریستانە بوون لە سوریا و عێراق. 

تورکیای ئەردؤغانی کە سنوورەکانی وڵاتەکەی کردەوە بۆ هاتنەناوەوەی سەدان هەزار چەکداری تیرۆریست لە هەموو قوژبنێکی ئەم دونیایەوە، ئەمڕۆ لەبەرچاوی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی بووە بە سپۆنسەری ئەو هێزە تووندڕەوانەی کە پێکەوە هەڕەشەی جینۆسایدی کورد و لەگۆڕنانی هەسەدە ئەکەن بە چەکەکانیانەوە. 

هەسەدە لە ١٠ ساڵی ڕابوردووی تەمەنیدا لەناو ئەو دەریای کۆنەپەرستی و تیرۆر و داگیرکاریەدا، توانیویەتی زۆر چالاکانە مانۆرە سیاسیەکان بە قازانجی پرسی کورد و دیموکراسی و مەدەنیەت لە سوریا و ناوچەکەدا بەرێتە پێشەوە بێئەوەی سەربەخۆیی بڕیاری سیاسی خۆی لەدەست بدات. هێزێك کە دورگەیەکی ئاسایش و مەدەنی و ئارام و گەلێکی هۆشیاری سازداوە لە دەوری ئەلتەرناتیڤێك کە بوغز و کینە و جیاکاریی ئاینی و نەتەوەیی و پیاوسالاریی تێپەڕاندووە، لەناو ئۆقیانووسێك لە کینە و تووندڕەوی و شۆفینیزمی نەتەوەیی و هەڕەشە و سەربڕین و کوشتار و قەڵاچۆدا. 

دەسکەوتەکانی هەسەدە بەتەنیا بۆ کورد نەبوون و لەچوارچێوەی نەتەوەییدا قەتیس نەماون. ئەوان سیمبولی سوریایەکی نوێی دیموکراتین کە سنووری جیاکاریی نەتەوەیی و ئاینی و مەزهەبی و جیایی ژن و پیاو تێئەپەڕێنێت بەڵام هەنگاو ئەنێن بەناو دەیان دڕك و داڵی شۆفێنیزمی نەتەوەی سەردەست و تووندڕەویەکی بەهێزی ئاینی و کەلتوورێکی بەهێزی دژە ژن و ناکۆك و دژبەر لەگەڵ مەدەنیەت و عیلمانیەت و دیموکراسی و ژیاندۆستی و پێکەوە ژیان و پێکەوە هەڵکردنی ئاشتیانە و برایەتیی گەلان و پێکهاتەکانی سوریا. 

لە ئێستادا هێرش بۆ سەر ئەو گەڕەکانەی حەلەب پێش هەرشت، سەرەتای هەوڵ و پلانێكە بۆ کوژاندنەوەی ئەو چرای ئومێدەی کە کورد و هەسەدە نوێنەرایەتی ئەکا لەناو ئەو ئوقیانووسە تاریکەی ئەو وڵاتەدا. هێرشێکە ئاودراوە بە گیانی چەقبەستووی تووندڕەویی ئاینی بە پاڵپشتی شۆفینیزمی پان تورکیی ئەردوغان بۆ قایمکردنی جێ پێی وڵاتەکەی لە سایەی دەوڵەتی میلیشیایی ئیسلامیی ئێستای سوریادا. 

بردنەوە وشکست لەم تاقیکردنەوەیەدا بۆ هێزەکانی سوریای دیموکرات بەهەردوو دیوەکەیدا مانا و ئاماژەی زۆر هەڵئەگرن. بەڵام شکست یا سەرکەوتن لە تەنها شەڕێکدا، سەرباری بایەخی شەڕی ئەمڕۆی بەرگری لەدەروازەکانی ( الاشرفیة و الشیخ مقصود ) ، ناتوانێت ڕەوتی سەرجەم ململانێکە بگوڕێت.

لەلایەکی ترەوە ئەم هێرشە نیشاندەری دسەتێکەڵیەکی چەپەڵی گەورەترە لە چوارچێوەی جوگرافیی وڵاتی سوریا. دەستێکەڵی و پیلانێکی بێدەنگی و ئابڵووقەیەکی گوماناوی بۆ دەسشلکردن بۆ میلیشیاکانی حکوومەتی سوریا بە ئامانجی پاشەکشەکردن بە هەسەدە و سەپاندنی مەرجەکانی خۆیان لە چوارچێوەی پلانێکی جێگرەوە بۆ ڕێکەوتنی ١٠ ی ئازار یا سەپاندنی جۆرێك لە جێبەجێکردنی هەمان ڕێکەوتن کە مەرامە هاوبەشەکەی تورکیا و سوریا دابین بکات. 

گشت ئەو هەنگاوانە گەر ڕووبەڕووی بەرەنگاریەکی ئەوتۆ نەبنەوە کە شکستی پێبهێنێت، تەرازووی هێزی سیاسی و سەربازی بەقازانجی داگیرکەرانی تورکی ومیلیشیاکانی سوریا ئەگۆڕێت . 

هەسەدە بەو پێگە جەماوەری و توانا و پسپۆریە سەربازیەی هەیەتی و بەو ناوبانگ و خۆشەویستیەی کە لەدڵی هەموو ئازادیخوازانی جیهان وناوچەکەدا چاندوویەتی، ئەتوانێت ئەم پیلانەش پووچەڵ بکاتەوە و هاوشانی خەڵکی شۆڕشگێڕی عەرەب و کورد و سریان و تورکمان و ئەرمەنیی سوریا، هاو ئامانج لەگەڵ خەڵکی دورز و عەلەوی و هەموو ئازادیخوازانی سوریا، بەسەرکەوتوویی لەم ململانێیەی نێوان بەرەی ئازادی و ستەمکاری و بەرەی شۆفێنیزم و تووندڕەوی و داگیرکاریدا، سەربەرزانە بێتە دەروە. 

کانوونی دووەمی 2026