عەلی مەولود

شەڕی ئەمریکا – ئیسرائیل و ئێران، ململانێی هێز و هەژموونیە، شەڕێکی وێرانکار و نا پەیوەندیدارە بە بەرژەوەندی خەڵکەوە، ئاگرێکە دووکەڵەکەی دەچێتە چاوی ئەوان و ژیانیان وێران دەکات، خەڵک بەشدار و بڕیاردەر نین لەدەستپێکردنی شەڕ، بەڵام ناتوانن خۆیانی لێ بەدوور بگرن و بێ ڕۆڵیش نابن تیایدا، ئەگەر کۆماری ئیسلامیی بڕوخێت، بەڵایەکی گەورە لە کۆڵ ئێران و ناوچەکە دەبێتەوە، ئەگەر نەشڕوخێت رژێم لاواز دەبێت و نینۆکەکانی کورت دەبنەوە، لەوانەیە دەرفەتیش بخوڵقێ بۆ ڕاپەڕین، بەتایبەتی لەو شوێنانەی جوڵانەوەی سیاسی هەیە.

کۆتاییهاتن و درێژەکێشانی ئەم شەڕە، پەیوەستە بەو ئامانجانەی لەپشتییەوەیەتی، لەلایەن ئێرانەوە، بەگوێرەی سیاسەتی ئێستا، شەڕ درێژە دەکێشێت و ئەوسەری شەڕەکە بە ئەگەری زۆر رووخانی کۆماری ئیسلامی یان پەکخستنی توانا سەربازییەکانێتی. بەڵام ئەگەر لە بەرامبەر کۆتایی هاتنی شەڕو لابردنی سزا ئابووریەکان و مانەوەی ڕژێم، دەست لە چەکی ئەتۆمی و موشەکی بالیستی و  وڵاتانی ناوچەی نفوز (عێراق و لوبنان و فەلەستین و ..) هەڵبگرێت و رێگرنەبێت بۆ پلانە ناوچەییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، رێککەوتن دەکرێت و ئەمریکاش بۆ رزگار بوون لە جەنگێکی درێژخایەن و خوێنبەربوونی ئابووری (بەهۆی خەرجی شەڕو گرانبوونی نەوت) و هەڵوەشانەوەی ئێران، کۆماری ئیسلامی دووەمی پێ باشترە لە ئەلتەرناتیڤی تر.

هەڵبەت بۆ بەرەی ئەمریکا مەسەلەکە واوەترە لە شەڕی ئێران و چەکی ئەتۆمی، تەنانەت لە شەڕی ١٢ رۆژەش جیاوازە کە بۆ باشترکردنی مەرجەکانی ڕێککەوتن و گۆڕینی ڕەفتارەکانی ڕژێم  بەڕێوەچوو، ئەمەی ئێستا، جەنگی “یەکلاکردنەوەی هەژموونیە، ئەگەر لەڕێگای خۆبەدەستەوەدانی ئێرانەوە مەیسەر نەبێت، شەڕ بەردەوام دەبێت تا ئەوکاتەی نەخشەی ستراتیژی ئەمریکاو ئیسرائیل بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەنگاوی باش دەچێتەپێشەوە.

ئەم شەڕە “پرسی نەتەوەکان” و لەوانەش “پرسی کورد” لەهەمووکات زیاترلە ئێران دێنێتە پێشەوە و درزی گەورە دەخاتە ناوەندگەریی تاران، ئێرانی داهاتوو ئاشتی و سەقامگیری بەخۆیەوە نابینێت ئەگەر مافی نەتەوە ستەملێکراوەکان  (لە سەرووشیانەوە گەلی کورد) دەستەبەر نەبێت، کۆماری ئیسلامی ئەگەر ژیرانە سیاسەتی بکردایە، لەگەڵ دەستپێکردنی ئەم جەنگە، ڕۆژهەڵاتی کوردستانی جێدەهێشت بۆ خۆبەڕێوەبەری دانیشتووانەکەی، بەو جۆرەی رژێمی بەعس ساڵی 1991 و رژیمی ئەسەد ساڵی 2012 کردیان، بەمە بەشێک لە وڵاتەکەی دەپاراست و گوشارە دەرەکیەکانیشی کەم دەکردەوە.

کورد بەبێ ئەوەی هیچ گایەکی لەو گێرەیەدا بگەڕێ، نیشتمانەکەی کراوەتە مەیدانی جەنگ و تەراتێنی موشەک و درۆنەکان، ئەمریکاو ئیسرائیل رۆژهەلاتی کوردسیانیان خستۆتە سەر ئاگر، هەرێمی کوردستان وەک “سندوقی پۆستە” بۆ ناردنی پەیام و نامە لەهەردولاوە بەکاردێت، بەنرخی نائارامی هەرێم، ئەمریکا هەڕەشەی بەکارهێنانی سنوورەکانی و چەکداری بەشێک لەحیزبەکانی رۆژهەڵات (نیشتەجێی هەرێم) دەکات و ئێرانیش گرووپە چەکدارەکانی عێراق بەکاردێنێت بۆ لێدانی بنکەکانی ئەمریکاو هێزە سیاسیەکانی رۆژهەڵات و ترساندنی کۆمپانیا بیانیەکان لەهەرێم. بۆ ئێران هەرێمی کوردستان سەرزەمینێکی بێ باجە بۆ فشارخستنە سەر ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی، نەعێراق لەسەری بە جواب دێت و نە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و نە خۆیشی توانایەک و بژاردەیەکی هەیە بۆ بڕیاردان و هەڵوێست گرتن.

عێراقیش خاوەنی هیچ بژاردەیەک نیە بۆ بەشداری یان خۆبواردن لەشەڕ، هەم ئەمریکاو هەم ئێرانیش، عێراق بەگۆڕەپانی دووەمی شەڕ دەبینن و هێزە میلیشیا پان ئێرانیەکانیش خۆویستانە چوونەتە ئەو شەڕەوە و بڕیاری فەرمی دەوڵەت رۆڵی کردەیی ئەوتۆی نیە.

هاوکاری هەرێم و هێزە سیاسیەکانی رۆژهەڵات لەگەڵ ئەمریکا و ئیسڕائیل بۆ گۆڕانکاری لە ئێران، شیعەکان لە عێراق و ناوچەکە دەکات بەگژ کورددا وەکچۆن سوونەکان بە ڕێبەرایەتی تورکیا دەیکەن، کورد دەکەوێتە ناو ماشەی گەمارۆی چەندقۆڵی شۆڤێنیزمی تورکی و عەرەبی و ئێرانی و ئیسلامی سیاسی شیعی و سونی، ئەم یەکگرتنەوەیەی نەیارانی پرسی کورد، لەهەموو پارچەکان مەترسییەکان زیاد دەکات، ئەگەر بە وریایی و بەرپرسیارێتییەوە مامەڵە لەگەڵ دۆخەکە نەکرێت، ئەو دەرفەتانەش کە ئەگەری هەیە لەباردەچن، کایەکردن بە پرسی کورد تەماحی زیاتری تێدەکرێت، بەبێ ئەوەی گەرەنتییەک بۆ مافەکان و خواستەکانی هەبێت. لەحاڵێکدا ئەمریکا جێگای متمانە و دڵنیایی نیەو بەردەوام بە نرخی ڕۆژ هاوکارەکانی دەگۆڕێت.

کۆماری ئیسلامی لە چل و حەوت ساڵی ڕابردوودا نەک تەنها لەگەڵ بەها دیموکراتییەکان بەڵکو لەگەڵ خودی ژیانی ئاسایی ناتەبا بووە، سەرکوتی سیاسی، زەوتکردنی ئازادییەکان، جەورو ستەمی سیستماتیک لە ژنان و جیاکاری رەگەزی، چەوساندنەوەی چینایەتی توند، پێشێلکردن و نکوڵیکردنی مافی نەتەوایەتی، بەفیڕۆدانی سامانی گشتی بۆ درووستکردنی هێزی تیرۆر لە ناوچەکە، تەرخانکردنی بودجەی زەبەلاح بۆ هێزە سەرکوتگەرەکان و خۆپڕچەککردن و پرۆژەی چەکی ئەتۆمیی بەنرخی سکهەڵگوشینی خەڵک و بێکاری و هەژاری، کارنامەی بووە. لەگەڵ هەمووان دووژمنانە ڕەفتار دەکات و لە شەڕی ناوخۆیی بەردەوام دایە، بەتایبەتی کوردستانی کردووە بە ناوچەیەکی ئەمنی و سەربازی هەمیشەیی.

ئەو رژێمە جگە لە گۆڕین هیچ بژاردەیەکی بۆ خەڵک و هێزە سیاسیەکان نەهێشتۆتەوەو پێچرانەوەی تەمەنی پڕ لەتاوانی، بووە بە پێویستییەکی مێژوویی و خواستێکی ڕەوا بۆ ڕزگاربوونی دەیان ملیۆن مرۆڤ، کە لەژێر سایەی ستەم و تاریکیدا ڕاگیراون، بەڵام گۆڕانکاریی دڵخوازی خەڵک تەنها گۆڕینی دەسەڵاتی سیاسی نییە، بەڵکو کۆمەڵایەتی، ئابووری، یاسایی و فەرهەنگیشە.

بۆئەوەی ڕووخانی ڕژێم تەنها گۆڕینی دەموچاوەکان نەبێت، ئەڵتەرناتیڤ و بەرنامەیەکی ڕوون بۆ ژیانی دوای ئەو پێویستە، کە: ئازادی و مافی ڕادەربڕین و پۆشاک و بیروباوەڕ بۆ هەمووان، دیموکراسی راستەقینە بۆ بەشداری فراوان لە ژیانی سیاسی، سیستمێکی سیاسی کە تێیدا هەموو نەتەوە و پێکهاتە جیاوازەکان هەست بە خاوەندارێتی و بەشداری ڕاستەقینە بکەن، دادپەروەری لە دابەشکردنی سامان و داهات، رەخساندنی هەلی یەکسان بۆ هەمووان، دانانی ئابووری وڵات لە خزمەت گەشەی مرۆیی  و … لەخۆبگرێت.

بۆ گەیشتن بەو داهاتووە، خەبات و تێکۆشانی ئەو ملیۆنان مرۆڤەی تینووی ژیانێکی ئاسایی ئازادو شکۆمەندانەن، پەیامی ئازادی و یەکسانی، مافی هاووڵاتیبوونی یەکسان، خۆبەڕێوەبەری گەلان، پێکەوەژیانی ئاشتیئامێز، رۆڵی چارەنووسسازیان هەیە، کلیل و بزوێنەری سەرەکی گۆڕانکاری ڕاستەقینە لە ئێراندا، ڕزگاربوونی ژنان لەهەڵاواردن و پلەدوویی، مافی دیاریکردنی چارەنووسی نەتەوەکان، ئازادی بیرکردنەوەو ڕادەربڕین و دادی کۆمەڵایەتییە و هەر ئەوانەش پایەی سەرەکی ئەڵتەرناتیڤی دیموکراتین، بۆئەوەی گۆڕانکاری ریشەیی و چەسپاندنی بەها سیاسیە ئینسانیەکان رووبدات و ئێران لە زیندانێکی گەورەوە ببێت بە ماڵێکی هاوبەش بۆ هەمووان.

ئەرکی هێزە سیاسییەکانی ڕۆژهەڵات لەپەیوەند بەم دۆخەوە، بەر لەهەموو شت راگرتنی هاوسەنگی نێوان “هەستی شۆڕشگێڕی” و “ژیری سیاسی”ە، لەپاڵ هەوڵی قۆستنەوەی لاوازبوونی رژێم، کاری لەپێشینە، پاراستنی خاک و خەڵکی کوردستانە لە ئاگری ئەم شەڕە، هاوکات کارکردنە بۆ ئامادەکردنی ئەڵتەرناتیڤێکی سیاسی سەربەخۆ کە جوڵانەوە مەدەنی و کۆمەڵایەتیەکان بەرەوپێش بەرێت و نەخشەڕێگا هەم بۆ ئیدارەدانی دۆخی ئێستاو هەم بۆ قۆناغی گواستنەوەی دوای رژێم و چۆنێتی بەڕێوەبردنی کۆمەڵگا، گەڵاڵە بکات.

کوردستان لە مێژووی هاوچەرخدا هەمیشە سەنگەری بەرگری لە ئازادی و یەکسانی گەلان و هێزی بەرەنگاری بووە دژی دیکتاتۆریەت، چارەسەری دیموکراتییانەی پرسی کورد مەرجی سەرەکییە بۆ سەقامگیریی ناوچەکەو هیچ دیموکراسییەکیش بەبێ دانپێدانان بە مافی نەتەوەیی کورد لەناوچەکە نایەتە دی. بۆیە کورد پێویستە خۆی وەک خاوەنی دیموکراسی بناسێت و لەهیچ پرۆسەو پرۆژەیەکی نادیموکراسی و دژی ئازادیدا جێگایەک بۆخۆی بەرەوا نەبینێت. کورد و هێزە سیاسییەکانی بۆئەوەی ببنە پارێزەری ڕاستەقینەی دیموکراسی، پێویستە پڕۆژەی خۆیان وەک مۆدێلێکی پێشکەوتوو بۆ هاوژیانی ئازاد (وەک رۆژاڤا) پێشکەش بکەن.

دروستکردنی “ناوەندی بڕیاری هاوبەش” (ئەنجومەنی راوێژی نیشتمانی) پێویستییەکی هەنووکەییە، کە نوێنەرایەتی هەموو ڕەنگەکان بکات (حیزبی و مەدەنی و کۆمەڵایەتی) بۆئەوەی وەک ئیرادەیەکی سیاسی یەکگرتوو مامەڵە لەگەڵ ڕووداوەکان و پێشهاتەکانی ناو ئێران و گۆڕانکارییە نێودەوڵەتییەکان و ناکۆکیە ناوخۆییەکان بکات و لەسەر لایەنی ئینسانی و حقوقی و دۆسیەی مافی نەتەوەیی و مافی مرۆڤ کار بکات و دیپلۆماسییەکی کارای هەبێت بۆ دەربازکردنی پرسی کورد لە لۆکاڵ.

هەڵەیەکی کوشندەیە ئەو ناوەندی بڕیارە دووبارەکردنەوەی ئەزموونی بەرەی کوردستانی باشوور بێت، کە هێزە بچووکەکانی مەهارو کۆنترۆڵکرد و خەباتی مەدەنی و کۆمەڵایەتی سەرکوت کردو لەبەردەم دامەزرانی حوکمڕانییەکی نیشتمانی بووە لەمپەر و دەسەڵاتی حیزبی و بنەماڵەیی و زۆنی زەرد و سەوزی بەرهەمهێنا.

ئەنجومەنی راوێژکاری کاتێک خێردەداتەوە بۆ خەڵک کە پڕۆژەیەکی نیشتمانی بێت بۆ پرسی کورد، ڕێکخراوە مەدەنی و کۆمەڵایەتییەکان و کەسایەتیە سیاسیە سەربەخۆکان و ئەو گەنجانەی لە ناو بەرەنگاری و تێکۆشانی شەقامدان، بەشدار بن، ئەجێندای حوکمڕانی نیشتمانی هەبێت، یاسا و دامەزراوەکان و بەرژەوەندی گشتی باڵاتر بن لە حیزب، خەباتی سیاسی و دیپلۆماسی و مەدەنی جێگای لەپێشینەتریان هەبێت لەچەک بۆ نیشاندانی ئەو راستییەی ئازادی و مافی خۆبەڕێوەبەری کورد هەڕەشە نییە بۆ هیچ نەتەوەو وڵاتێک.

 خەڵک وەک بکەری سیاسی و بەشداری پرسە سیاسیەکان قبوڵ بکرێت و بەکردەوە بەشێک بیت لە بڕیاری سیاسی نەک تەنها بۆ دەنگدان و قوربانیدان پەنای بۆ ببرێت. رێککەوتنەکان و پەیوەندییەکان و بڕیارەکان بەفلتەری ئەنجومەندا بڕۆن و لەو کێشە مێژووییە دەربازبین کە حیزبەکان خۆیان وەک نوێنەری بێ چەندوچوونی خەڵک دەبینن. سەربەخۆیی دادوەری، ئازادی سیاسی و ئازادی ڕاگەیاندن گەرەنتی بن. ئەمانە متمانە دروست دەکەن و هەر هەنگاوێکی سیاسی پشتیوانییەکی کۆمەڵایەتی بەهێزی دەبێت.

بە حیزبیکردنی دەسەڵات مەترسییەکی شاراوەیە کە ڕۆژهەڵات دەکاتە چەندین زۆنی جیاوازو سەرۆکەکان و مەکتەب سیاسییەکان دەبنە بڕیارەدەری ئابووری و سیاسی و قسەی ئەوان دەبێت بە یاسا، نۆژەنکردنەوەی ئەمەی ئێستا بە ناوو ناونیشانی ترەوە، خەڵک خەڵک دەخاتە بەردەم دەسەڵاتێکی تر کە کوردییە بەڵام سەری لەرابردوودایە.

شۆڕشی ژن، ژیان، ئازادی، یەکێک لە گرنگترین جوڵانەوەکان و پەیامەکانی ژیانخوازیە، کە ژنان لەریزی پێشەوەی پێشەنگایەتی کردنیدا بوون، بەشداری ژنان لە ناوەندی بڕیاری سیاسی ڕێژە یان کۆتا نیە و پەیوەست نییە بە میهرەبانی و بەزەیی حیزبەکانەوە، بەڵکو هێزی گۆڕانکاری و بزوێنەری مێژووە، ژنان وەک بکەرێکی سیاسی نوێ، دەتوانن ڕۆڵی گرنگیان هەبێت لە بنیاتنانی مۆدێلێکی نوێ بۆ ژیان و پارسەنگی ڕەگەزی، پێویستی سیاسی ئەم قۆناغەیە.

هەڵوێستی کۆمەڵە، ڕێکخراوی کوردستانی (حکا)، سەبارەت بەم شەڕەو رۆڵی هێزە سیاسیەکانی رۆژهەڵات، کە لەسەر بنەمای ژیری سیاسی، واقیعبینی، سەربەخۆیی ئیرادەی سیاسی، بەرژەوەندی گشتی، رەتکردنەوەی شەڕی بەوەکالەت و پاشکۆیی بۆ سیاسەتی دەرەکی، دامەزراوە، قابیلی پشتیوانی و هاوکاری جدییە.

جەختی کۆمەڵە لەسەر ژێرخانێکی سیاسی دارێژراو لەسەر خۆرێکخستنی جەماوەرو دروستکردنی ئەنجومەنی گەڕەکان و رێکخراوە پیشەیی و جەماوەریەکان لە شار و شارۆچکەکان و گوندەکان بەئامانجی خۆبەڕێوەبەری خەڵکی و لەم پەیوەندەوە پێکهاتنی بلۆکێکی سیاسی و پەیوەندی ئۆرگانی و ڕێکخراوەیی لەنێوان هێزە سیاسیەکان و بزووتنەوە مەدەنی و کۆمەڵایەتییەکان دەتوانێت کۆمەکی گەورە بکات بە درووستبوونی ئایندەیەکی گەش.