خەونی ئێمە و خەونی ئەوان !

{سوپای خەونەکان، مۆتەکەی رۆژئاوا، خەونەکەی شەرع، خەونی بەرەنگاری، خەونی خەڵکی ئێران، خەونی کورد}

بەختیار حمەسعید

– سوپای خەونەکان

سەرۆکی ئەمریکا دۆناڵد ترامپ رۆژی چوارشەممەی ڕابردوو لەپێگەی Truth Social بۆ هەموو جیهان ڕایگەیاند: { لەبەر بەژرەوەندی ووڵاتەکەمان، بە تایبەتی لەم ئان و ساتە دژوار و ترسناکەدا، بڕیارمدا بەوەی کە بودجەی سوپاکەمان بۆ ساڵی ٢٠٢٧ نابێت یەک تریلیۆن دۆلار بێت، بەڵکو دەبێت ببێت بە یەک تریلیۆن و نیو. زیادکردنی ئەم بودجەیە یارمەتیمان دەدات تاکو ”سوپای خەونەکان” دابمەزرێنین، کە زۆر لەمێژە دەمانەوێت و شایستەی خۆمانە، تاکو بتوانین ئاسایش و ئاشتی خۆمان بپارێزین، لەبەرانبەر بە دوژمنەکانماندا}.

سوپای خەونەکان کە ترامپ دەیەوێت دایبمەزرێنێت و بودجەیەکی زەبەلاحی بۆ تەرخانبکات، بێگومان بۆ پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی جیهانی، بۆ مافەکانی مرۆڤ و دیموکراسی و دادپەروەری و….تاد ئەو جۆرە چەمک و پرەنسیبانە نیە، وەک بەڕوونی لەو چەند دێڕەدا هاتووە بۆ ئەوەیە ئەمریکا بکات بە خاوەنی زلهێزترین سوپا لە جیهاندا.

کاتێک مەبەستی سەرەکی ئەو سوپایە وەک ووتراوە پاراستنی ئاسایشی ئەمریکا بێت، وە بۆ بەربەرەکانێ بێت لەگەڵ دوژمنەکانی، وە ئەمە وەک خەونێک نیشان بدرێت، ئیتر ئەم دەربڕینانە جگە لەوەی هیتلەر و  نازیزم بە یادمان دەهێنێتەوە و نواندنی نیو فاشیزمێکی نوێیە، هاوکات ئەوەمان پێدەڵێت سیاسەتی نوێ تادێت لەسەر بنەمای هێز، سەروەری زلهێزەکان، وە دابەشکردنی بەرانبەر بۆ دۆست و دوژمن پێناسە و تاریف دەکرێتەوە. ئەم پێناسەکردنەوەیە گۆڕانکاریەکە کە لە بری ماکیافیللی، ”کارل شمیت” مان بیردەخاتەوە، کە مانا و ناوەڕۆک و ئامانجی سیاسەت لە چارەسەری ناکۆکی و ململانێ دژبەیەکەکانەوە بەرەو دوژمنسازی رووت دەگوێزێتەوە، وە بەجۆرێک ئامانجی سەرەکی سیاسەت لەو دیدگا و تێگەیشتنەدا دەبێت بە جەنگ لە دژی دوژمن.

ئەشێت ئەم گۆڕانکاریە وەک پێشهاتێکی مەترسیدار بۆ ناو دۆخێکی نوێ لێکبدەینەوە. هەرچەند سیاسەتی مۆدێرنی جیهانی سەرمایەداری لەسەرەتای سەدەی بیستەمدا بە تاڵە موویەک  بە مۆڕال و پرەنسیبەکانەوە بەسترابۆوە، بەڵام جەنگی جیهانی دووەم و کارەساتە مرۆیی و ژینگەییە گەورەکانی، وە لەژێر کاریگەری بەها و پرەنسیب و رێبازە ئازادیخواز و چەپخوازەکاندا، لانی کەم پابەندیەک دروستبوو تا سیاسەتی جیهانی لە پەیوەند بە چارەسەری ناکۆکی و دژبەیەکیەکانی کۆمەڵگای نێودەوڵەتیەوە لە چوارچێوە و لە ڕێگەی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە بە پێی رێککەوتننامەکان و پەیماننامە نێودەوڵەتیەکان بەڕێوەبچێت، سەروەری دەوڵەتەکان و پاراستنی سەلامەت و ئاسایشی جیهانی و….تاد زۆر بەڵێننامە و رێکەوتنی تر ببێت بە بنەما بۆ چارەسەری کێشە و ناکۆکی نێوان دەوڵەتە بچوک و گەورەکان. وە لەم نێوەدا ”دەوڵەتانی بێ لایەن” پێکهاتن و لە نێوان کاریگەری هەردوو بلۆکی رۆژهەڵات و رۆژئاوادا ئەمبەر و ئەوبەریان دەکرد. هەروەها ئاراستەی سیاسی بەو ئاقارەدا رۆیشت کە سیاسەتی گشتی بەرژەوەندی و خێری گشتی و لانی کەمی دادپەروەری و پاراستنی لاوازەکان، چ تاک بن و چ کۆمەڵە و دەوڵەتی بچوک، لە خۆبگرێت.

لەکاتێکدا جیهانی ئەمڕۆ بەرەو فرە جەمسەرگیری زیاتر دەڕوات، وە هەر جەمسەرە دەیەوێت ناوچەی نفوز و دەسەڵاتی خۆی یان جێگیر یان فراوانتر بکاتەوە، بۆیە هەموو ئەوانەی پێشوو رۆژانە دەپوکێنەوە و لەژێرەوە خشت بە خشتی بناغەکانیان دەردەهێنرێت.

هەرەسی کۆی نەزمی پێشوو تەنها درەنگ و زوویی کەوتووە، پەیمان و رێککەوتننامە ناوچەییەکان، بەپێی دیزاین و بەرنامەی زلهێز و بلۆکی ناوچە جیاوازەکان، دەبێت بە جێگرەوەیان. میللیتاریزمی زیاتر، سوپاسازی و خۆپڕچەککردنی بەپرتاو بووە بە بەشێک لە بەرنامەی دەوڵەتەکان بە گەورە و بچوکیانەوە. ئەوانەی ناتوانن و لە کاروان دواکەوتوون، چاریان ئەوەیە بچنە ژێر رکێف و چەتری دەوڵەتێکی زلهێزەوە بۆ خۆپاراستن و مانەوە. ئەم نەزمە ناوچەییانە بەشێوەی جیاواز خەریکن شکڵدەگرن و لەدوای جەنگی ئۆکرانیاوە، بەرەو ئەوەدەچێت زیاتر و زۆرتر دەوڵەتە بەهێزەکان دەسەڵاتی خۆیان بەسەر دەوڵەتە بچوکەکاندا بسەپێنن، وە بەجۆرێک ستەمیان لێ بکەن و بیانترسێنن ناچاریان بکەن بۆ مانەوە پاڵبدەن بە زلهێزێکی ترەوە و بچنە ژێر چەتریانەوە.

کاتێک هێزە گەورەکان، بە پلەی یەکەم ئەمریکا و ترامپیەکان، خۆیان پابەند نەکەن بەهیچ یاسا و رێسا و نۆرم و رێککەوتنێکەوە جگە لە بەرژەوەندی و زمانی هێز و بە دوژمنکردنی ئەوی تر، ئەوکات جیهان بەخێراییەکی زیاترەوە بەرەو پشێوی و ئاشوبی زۆرتر دەڕوات، نەزمی پێشوو بە خێراییەکی دراماتیکی تێکدەچێت و دەڕوخێت و بەبێ ئەوەی لە کورتماوەدا جێگرەوەی هەبێت. ئەو نەزمەی لەسەر دەستی ترامپ و پۆتین و ناتانیاهۆ و هاوشێوەکانیاندا بۆ سەرمایەداری هاوچەرخ ساغدەکرێتەوە هەموو ئاماژەکان پێمان دەڵێن نەزمێکی ستەمکار و جەنگخوازانەیە و ناکۆکی جددی هەیە لەگەڵ مرۆڤ، ژینگە، بەها مرۆییەکان و سادەترین بنەماکانی ئازادی و دیموکراسی و دادپەروەریدا.

لەم دۆخەدایە ترامپ خەون بە دامەزراندنی ”سوپای خەونەکان”ەوە دەبینێت، وە دەوڵەتە زلهێزەکانی تریش، بەکردەوە لاسایی دەکەنەوە، بەڵام بە جیاوازی ئەوەی کە ئەوان دەیشارنەوە یان لەژێر لێوەوە باسی دەکەن.

هەڵبەت ئەو سوپای خەونەی بڕیارە ساڵانە یەک تریلیۆن و نیو دۆلاری بۆ خەرج بکرێت، بۆ ئاشتی و پەیڕەوی لە سیاسەتی بەرگری نیە، بۆ ئەوە نیە خەڵکی ئەمریکا، کە نزیک بە ٤٠ ملیۆن کەسیان لەساڵی ٢٠٢٥دا هێشتا لە ژێر هێڵی هەژاریەوە دەژین، لە هەژاری و دەسکورتی رزگار بکات، بەڵکو بۆ لەبنەڕەتدا بۆ جەنگسازی و چوونە ناو جەنگی بچوک و گەورەیە، هەروەها راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بۆ ئەوەیە، وەک پێشتر تۆماس فریدمان لەکاتی جەنگی ئەمریکا لەدژی عێراق ڕایگەیاند، ببێت بە مشتی ئاسنینی سەرمایە و کۆمپانیا زەبەلاحەکانی ئەمریکا و سەپاندنی دەسەڵاتیان بەسەر جیهاندا، بۆ پاراستنی دەسەڵاتی کۆمپانیا گەورەکان و ئۆلیگارشیزمی مالی و تەکنیکی ئەمریکایە لەبەرانبەر بە نەیار، یان باشترە بەپێی دەربڕینی ئەمڕۆ بووترێت لەبەرانبەر بە دوژمنەکانیاندا.

هەنگاوەکانی ئەم خەونە بە سەپاندنی دەسەڵاتی ئەمریکا بەسەر  نیوەی گۆی زەویدا لەسەرەتای ساڵی ٢٠٢٦ دا بە پەلاماردانی فەنزویلا و دەسگیرکردنی سەرۆکەکەی دەستی پێکرد، کە جگە لەوەی نمایشێکی میللیتاریستی بوو، هاوکات بۆ  پاراستنی نرخی دۆلار و پاراستنی سیستمی پترۆدۆلاری جیهانی بوو، رەنگە لەئایندەیەکی زۆر نزیکدا بە گرینلاند پاشان دوو سبەی بە پەنەما و ئەشێت بە ووڵاتی کەنەدا یان بە ووڵات و دەوڵەتێکی تر لە ئەمریکای لاتیندا ئەلقەکانی تری تەواوبکرێت.

هەڵبەت دەسەڵاتە ئیمپراتۆریەکان و کۆلۆنیالیزمی ڕاستەوخۆ وەک پێشوو ناگەڕێتەوە، بەڵام ستەمکاری سیاسی و ژێردەستەیی دەوڵە بچوک و لاوازەکان و داگیرکاری و لەناوبردنی هەندێکیان، یان پچڕین و پارچە پارچەکردنیان بۆ دەوڵەتۆکەکان، قەرزدارکردن و تاڵانکردنی ووزە و سەرچاوەکانیان هەر ئێستا بووە بە دیمەنێکی جیهانی ئەمڕۆ و رەنگە ببێت بە یەکێک لە دیمەنە بەرچاوەکانی دەیەی داهاتوو.

مۆتەکەی رۆژئاوا!

ئەم خەونەی ترامپ هاوکات بووە بە مۆتەکە بۆ ووڵاتانی ئەوروپا و کۆی بلۆکی رۆژئاوا، ئەو بلۆکەی لەدوای هەرەسی یەکێتی سۆڤیەت و کۆتایی هاتنی جیهانی دوو جەمسەری، لەرێگەی پەیمانی ناتۆوە، بە سەرکردایەتی ئەمریکا خەونی تاکجەمسەری و دەستبەسەراگرتنی جیهان و دنیایەکی یەک قوتبی دەربڕی. بەڵام ئەم خەونە ئەرخەوانیە، دوای سەرهەڵدانی چاینا و هەستانەوەی روسیا و گەشەی هەمەلایەنەی ووڵاتانی تر لە ئاسیا و ئەمریکای لاتین زوو هەڵوەری. پێکهاتن و گەشەی فرەجەمسەرگیری لەجیهاندا پێش هەموان ووڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای بەو باوەڕە گەیاندووە چی تر ناتوانێت لەڕێگەی ئەو بلۆکەوە، تەنانەت بەهاوکاری بەریتانیاش وەک زلهێزێکی جیهانی بمێنێتەوە و پێگەی خۆی وەک جەمسەرێکی گەورەی جیهان بپارێزێت. ئەوروپا پێگەی پێشووی لەدەستداوە و لەوە لاوازتربووە ئەمریکا بۆ ئەم ئامانجەی خۆی پشتی پێ ببەستێت. لاوازکردنی رۆژئاوا و لەبەریەکترازانی ئەو بلۆکە، پێش ئەوەی بەرئەنجامی جەنگی ئۆکرانیا و پەلامارەکانی روسیا بێت، بووە بە بەشێک لە سیاسەت و بەرنامەکانی حکومەتەکەی ترامپ، بۆیە بەکردەوە بلۆکی رۆژئاوای پێشوو رۆژەکانی کۆتایی خۆی دەژمێرێت.

گۆڕینی سیاسەتی گومرگی و باجگیری و سەپاندنی زەریبە و رسوماتە گومرکیەکان بەسەر ئەوروپادا، گوشارخستنە سەر پەنەما، پاشان سەرهەڵدانی کێشەی  گرینلاند و دەسگیرکردنی مادۆرۆ ئەشێت وەک دوالاپەڕەکانی رۆژمێریەکانی کۆتایی بلۆکی رۆژئاوا تۆماری بکەین.

ئەمریکا بۆ پاراستنی پێگە و توانای خۆی ناچارە جگە لە توانا سەربازیەکانی بۆ پاراستنی نیزامی پترۆدۆلار توانا پیشەسازیەکانیشی زیاتر بەهێزبکات، سەرچاوەکانی ووزە و کانزا گرانبەهاکان کە بۆ هەڵسووڕان و بەردەوامی تەکنەلۆژیای نوێ پێویستن دابینبکات. لەم هەوڵانەشدا زۆر دواکەوتووە و بەپەلە پروزکێ دەیەوێت بە هەنگاوە سەربازیەکان قەرەبووی دواکەوتنیان بکاتەوە.

بەڵام کۆمەڵگای ئەمڕۆ هێشتا کۆمەڵگایەکی سەربازی نیە و بە پلەی یەکەم پیشەسازیە. ژێرخانێکی پیشەسازی پێشکەوتوو، وە سەرچاوەکانی ووزە و کانزاکان، بە تایبەتی کانزا گرانبەهاکان کە لە تەکنەلۆژیای نوێی سەربازی و تەکنیکیدا بەکاردێن بۆ هەر زلهێزێکی جیهانی چارەنوسسازە. ئەگەر توانا سەربازیەکان هاوکار و یارمەتیدەربن بۆ دەستبەسەراگرتنی سەرچاوەکانی ووزە و پاراستنی متمانە بە بەهای دۆلار وەک دراوی سەرەکی جیهان، هێشتا ئەو توانایە بۆ مانەوە و بەردەوامی ماشێنی پیشەسازی نوێ یەکلاکەرەوە نیە.

کۆمەڵگای پیشەسازی ئەمڕۆ بە پلەی یەکەم، وە بەوورد و درشتیەوە، ووڵاتی چاینا بەسەریدا زاڵە، بەبێ بوونی یەک سەربازی چاینی دەسەڵاتی ئەو ووڵاتە لەهەموو کون و قوژنبێکدایە. نزیک بە یەک لەسەر سێی هەموو بەرهەمی دنیا لەڕێگەی ئەو ووڵاتەوە بەرهەمدەهێنرێت، هەروەها زۆربەی کانزا گرانبەهاکانی دنیای قۆرخکردووە (جگە لە نەوت) کە لە بواری تەکنەلۆجیای پێشکەوتوودا بەکاردەبرێن و هەنگاو بۆ ئەوە دەنێت دەستڕاگەیشتنی ئەمریکا و پیشەسازی قورسی ئەو ووڵاتە بەو سەرچاوانە کەمبکاتەوە.

هەوڵەکانی ترامپ بۆ داگیرکردنی گرینلاند و بردنی کانزا گرانبەهاکان، هەروەها دەستبەسەراگرتنی پەنەما و رێگا بازرگانیەکانی تر، کۆمەڵە هەوڵێکن تاکو قەرەبووی ئەو ناتەواوی و بنبەست و شکستانە بکاتەوە. لەم هەوڵانەدا ووڵاتانی بلۆکی رۆژئاوا تەنانەت ئەگەر هاوکار و هاوپەیمانیش بن کارێکی ئەوتۆیان لەدەست نایەت.

بەڵام جگە لەترامپ، ووڵاتانی تری جیهان لە ئاسیا و ئەفریقا لە مێژە مۆدێلی سیاسی و ئابوری رۆژئاوا بۆ گەشە و پێشکەوتنی ئابووری و سیاسی پەیڕەوناکەن یاخود لێی دوورکەوتوونەتەوە. زۆربەیان، بەتایبەتی هندستان ووڵاتانی باکوری رۆژهەڵاتی ئاسیا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، وە تورکیا، سعودیە و ئەوانی تر، بەشێکی بەرچاویان خەریکن مۆدێلی چینی بە تایبەتمەندی خۆیانەوە ئەزموون دەکەن. ئالێرەدایە رۆژئاوا، نەک هەر بۆ رۆژئاواییەکان، بەڵکو بۆ زۆربەی ووڵاتانی تری دنیاش بە کردەوە کارایی خۆی لەدەستداوە.

هەرچەند دەوڵەتە گەورەکانی ئەوروپا، لە چەشنی ئەڵمانیا و فەرەنسا، پاشان بەریتانیا وەک بەشێک لە رۆژئاوا بەخێرایی خۆیان پڕچەک دەکەن و دەیانەوێت قەرەبووی لاوازی سیاسی و سەربازی و پیشەسازی خۆیان بکەنەوە، بەڵام ئەو هەولانە ئەگەر سەرکەوتووبێت لەباشترین حاڵەتدا ئەوان دەکات بە جەمسەرێک، لەناو جیهانێکی فرەجەمسەریدا کە لە جەمسەری بەهێزتر و بەتواناتر لەوان پێکهاتووە.

– سیاسەت وەک خەون و بەرەنگاری

ئەوەی ئەمڕۆ لە ژیانی سیاسیدا دەگوزەرێت، وە لەوێنەی ترامپ و هاوشێوەکانیدا دەبینرێت، وە لێرە و لەوێ لاسایی و کۆپی دەکرێتەوە و لەناو کەمینە سیاسیە فەرمانڕەواکانی دنیادا دەکرێت بە بنەمای بڕیار و ئەکتی سیاسی، ئەگەر  بە ئایدیا و مانا و واتا کلاسیکیەکان بمانەوێت ڕاڤەی بۆ بکەین و لێکی بدەینەوە بێگومان دەگەین بە دەرئەنجامێکی ترسناک کە ئەویش: مەرگی سیاسەتە.

کاتێک لە ژیانی سیاسیدا خێری گشتی و بەرژەوەندی گشتی مەبەست و ئامانجی سیاسی نەبێت، هیچ بەها و پابەندیەک بە دیموکراسی و مافە مرۆییە سەرەکیەکانەوە نەمێنێت، ئەوکات خودی سیاسەت مانای گشتی و کۆمەڵایەتی خۆی لەدەستدەدات و دەبێت بە ئەکتێکی ئۆلیگارشی پەتی، هەوڵێک بۆ دوژمنسازی و جەنگ بۆ بەرژەوەندی کەمینەیەک بەبێ هیچ دەمامک و پاساوێک. تەنانەت چی تر جەنگ، وەک یەکەمجار ”کلاوسفیتز”  ڕایگەیاندبوو، درێژەی سیاسەت نیە، بەڵکو سیاسەت خۆیەتی.

خەڵکی جیهان ناچارە بۆ خۆ قوتارکردن لە جەنگ و نائارامی، بۆ ئاسایش و سەلامەتی خۆی خەون بە سیاسەتێکی ترەوە ببینێت، وە بەدیاریکراوی سیاسەتێکی مرۆیی و ئیکۆلۆژی بکات بە پارادایمێک بۆ خۆی.

ئەمرۆ بەرگریەکانی پێشوو لە دیموکراسی، یەکسانی، مافە مرۆییەکان و دادپەروەری و…تاد سەنگەرێکی تریشی بۆ زیادبووە، واتە سەنگەری بەرگریکردن  لە سیاسەت و کردنی بە مەیدانێکی تری بەرەنگاربوونەوە، وە رێگاگرتن لە کەمینەیەکی سیاسی ستەمکار و دەسەڵاتگەر کە بەناوی خەڵک و بەرژەوەندی گشتیەوە وەک سەرۆک و وە سەرکردە و بنکردە جیهان بەرەو نائارامی و جەنگ و دووبەرەکی زیاتر لەپێناوی بەرژەوەندیە تایبەتیەکانی خۆیاندا پەلکێش بکەن.

کاتێک کەمینە سیاسیە فەرمانڕەواکان تەنها بەرژەوەندیەکی کەمینەیەکی ئۆلیگارشی و مشتێک کۆمپانیای سەرمایەداری زەبەلاح و قازانجپەرستی ئەوان ئەجیندای سەرەتا و کۆتایی و بنکی ئەکتە سیاسی و سەربازیەکانیانە، دەبینین جیهان لەگەڵ شۆک و لەگەڵ مەرگی سیاسەت و دۆخێکی هیچ گەرایی ونیهلیزم بەرەو رووە. بەدیاریکراوی لەم دۆخەدایە سیاسەت دەبێت بە خەونێکی گەورەی هەموان، لانی کەم زۆرینەی مرۆڤە ستەملێکراو و چەوساوەکان، بانگەوازیان دەکات بۆ بەرپرسیارێتی و ئەکت و بکەربوون، بۆ بەرگری لە سیاسەت و ئەو پارادایم و خەونە سیاسیانەی لە ئازادی و دیموکراسی تەواو نزیکیان دەکاتەوە.

زۆر دیمەن و وێنە و ئەکت هەن پێمان دەڵێت ئەوەی دەیڵێین هەر تەنها خەون و خەیاڵپڵاوی نیە. خۆپیشاندانی خەڵکی دنیا دژی کۆمەڵکوژیەکانی ئیسرائیل لە غەززە، هەڵبژاردنی زهران ممدانی بە مایەری نیۆرک، دروستبوونی ”پارتی تۆ” لە بەریتانیا، هەڵبژاردنە جیاوازەکان بۆ سەرخستنی هێزە چەپەکان، خۆپیشاندانەکانی نیپاڵ،..راپەڕینی {ژن، ژیان، ئازادی}و پاشان خۆپیشاندانەکانی سەرەتای ئەمساڵ لە ئێراندا، ئەزموونی رۆژئاوا و بەرخۆدانی خەڵک، بەرگری لە فەنزویلا، وە ……..تاد، هەموو ئەوانە تەنها چەند دیمەنێکن کە ئەگەر پێکەوە کۆیان بکەینەوە بەشێکن لە هەوڵێک بۆ کێشانی وێنەی خەونێکی گەورەی مرۆیی بۆ ژیانێکی سیاسی نوێ.

ئەگەر بلۆکی ”رۆژئاوا” لەلایەن ئەمریکا و زۆربەی کەمینە دەسەڵاتدارەکانی ئەو ووڵاتانەوە بایەخی نەماوە، وە کۆی بەهاکان و پابەندیەکانی پێشوو پێشێلدەکەن و بە ئاستەنگی دەبیننەوە لەبەردەم جەنگ و کوشتار و پیشەسازی قڕکردن و پاکتاوی مرۆییدا، ئەوە بۆ خەڵکی دنیا هێشتا لەو بلۆکەدا کۆمەڵە بەهایەکی گەورە هەیە کە بە خەبات و تێکۆشانێکی گەورەی مرۆیی لە ئەمریکا و ئەوروپادا بەدەستهاتوون و بۆ ئەمریکای لاتین و بۆ زۆر ووڵاتی تری دنیاش گواستراوەتەوە. ئەو جەمسەرە هەرچەند لانکی گەشەی سەرمایەداری هاوچەرخ بووە و ”کوپەکەی باندۆرا” لەوێ سەری هەڵدرایەوە، بەڵام خەڵکەکەی هێشتا خاوەنی ماتەووزەیەکی گەورەن بۆ بەرەنگاربوونەوە و لانکی چەپخوازی و ئازادیخوازی دنیا بووە.

– خەونەکەی شەرع !

نمونەی زەق و دیاری پیادەکردن و نمایشکردنی بێ بەهایی و وەرچەرخان بەرەو سیاسەتی ئۆلیگارشی و نیوفاشی و دوژمنسازی لە سیاسەتی نوێدا، لە وەدیهاتنی خەونەکەی ”ئەحمەد شەرع” تیرۆریستی دوێنێ و سەرۆکی دانپیانراوی سوریای ئەمڕۆدا بەتەواوی بەرجەستەیە.

کەیسەکەی شەرع پێی ووتین ئەوەی گوزەرا هیچ وەسف و ڕاڤەیەک هەڵناگرێت جگە لەوەی پێی بووترێت  کە سەرتاپا نمایشی بێ مۆراڵی و هیچ و پووچی بوو، کەیسێکی تایبەت بوو کە تیایدا سیاسەتی فەرمانڕەواکانی دنیا دوا پەیوەندی خۆی لەگەڵ مۆراڵدا پساند و بێ بەهایی مرۆیی و زمانی بزنس و بەرژەوەندی و زمانی سیاسی کرد بە دوو دیوی یەکتر و بەرجەستەی کرد. وەک چۆن لەبازاڕی رەشدا پارە سپی دەکەنەوە، بەهەمان لۆجیک ابومحمد جۆلانی، ئەمیری دەستەی رزگارکردنی شام، و بەرەی نەسرەی پێشوو، رووە رەشەکەی سپی کرایەوە و هێنایانە ناو بازاڕی سیاسەتەوە تا هەرکەس بەشی خۆی لە دووبارە ئاوەدانکردنەوەی سوریادا بەربکەوێت کە بەنزیکەی ٢٤٠ ملیار دۆلار مەزەندە دەکرێت.

تەنها سێ رۆژ پێش سەفەرەکەی ئەحمەد شەرع بۆ لای ترامپ، ناوی ئەو لە لیستی تیرۆریستە داواکراوەکان هەلگیرا و رەشکرایەوە، هەروەها پاداشتی دە ملیۆن دۆلاریەکە بۆ لەناوبردن و کوشتن و دەسگیرکردنی لابرا و بە عەتر و بۆنەوە لە باوەشیان گرت. جگە لەواشنتن، لە نەتەوە یەکگرتووەکان و لە روسیا وڵاتانی تریش فەرشی سوری بۆ ڕاخرا.

ئەوەی روویدا بۆ ئەحمەد شەرع لە خەونیش زیاتر بوو، سەرانی جیهان و ئەو ئۆلیگارشیە مالی و سیاسی و سەربازیەی جیهان بەڕێوەدەبات، جگە لەخۆی، بەشێوەیەکی سەیر و زۆر بێ شەرمانە  دڕندەترین و شەرمهێنەرترین هێزی تیرۆریستیان لەباوەش گرت کە شەرع ئەمیرەکەی بوو. بۆ ئەوان گرنگ نیە دەوڵەتێک کێ بەڕێوەی دەبات ، گرنگ نیە لاوازەکان دەبن بەژێر پێوە و دەپلیشێنەوە، بەرداشی سوپاکان خەڵک بهاڕێت و ژمارەی قوربانیەکان یەک بن یان دەیان و سەدان هەزار، ئەوانە هیچی بایەخیان نیە، ئەوەی گرنگە ماشێنێکی دەوڵەتی بۆ بەرژوەندی زلهێزێکی جیهانی و ناوچەیی بکەوێتەگەڕ، ووڵاتێک بکات بە ناوچەی دەسەڵات و نفوزی ئەوان، ئەوەی گرنگە ئیسرائیل لەڕێگەی ئەحمەد شەرعەوە خەونە چنراوە ئیبراهیمیەکانی بهێنێتەدی و بەبێ تەقە باشوری سوریا بخاتەژێر دەستی خۆیەوە و ئاڵاکەی لەسەر جۆلان بشەکێتەوە.

کەیسەکەی شەرع پێی ووتین کە لەم ژیانە سیاسیە تازەیەدا کە خەریکن ناوەڕۆک و شێوەکەی ساغدەکەنەوە، هیچ شتێک نا مومکین و مەحاڵ نیە و خەونی مەحاڵی لەو جۆرەش دێتەدی، ئەشێت ئەمڕۆ تیرۆریست بیت و سبەی سەرۆکی ووڵاتێک، پاشای ووڵاتێک بووبیت و دوای چەندین دەیە دیسانەوە خۆت یان نەوەیەکت بێیتەوە بە میر و پاشا، ئەشێت ئەمڕۆ هاووڵاتی ووڵاتێک بیت و لەپڕ ببیت بە هاوڵاتی دەوڵەتێکی تر، ئەشێت لە چاوتروکانێکدا ووڵاتێک نەمابێت و لە سکرینی مۆبایل و شاشەیەکەوە گوێبیستی هەواڵەکەی بیت و…تاد.

بەڵام ئەمانەی دەگوزەرێت بێ بەهایی و هیچ و پوچین، لەهەمووی مەترسیدارتر ئەوەیە بوون بە بنەما و ناوەڕۆکی سیاسەت لە جیهان و ناوچەکەدا، لە تاکە بوارێکدا کە واچاوەڕوان دەکرێت مەبەست لێی بەرژەوەندی و چاکە و خێری گشتی بێت.

– خەونی خەڵکی ئێران

ئەگەر دەسەڵاتداران و ستەمکارانی ئەمریکا و دەسەڵاتە ئۆلیگارشیەکان بۆ پاوانکردن و قۆرخکردنی دنیا و دابەشکردنی ناوچە و زۆنەکان خەونی گەورە و بچوکیان هەیە، خەڵکی ئێران، گەل و نەتەوە جیاوازەکانی ئەو ووڵاتە، چین و توێژە جیاوازەکان و کاسبکاران ژنان و لاوان و کرێکاران، تێکڕا ئەوەیان دووپات کردەوە کە خاوەنی خەونێکی سیاسی گەورەن و هەر فرسەتێک و دەرفەتێکیان بۆ برەخسێت دەری دەبڕن و خەباتی بۆ دەکەن واتە: نەمان و رووخانی کۆماری ئیسلامی.

لەماوەی ٢٠ رۆژی ڕابردوودا، ئەو خەڵکە بە خوێنی خۆیان و بە خۆپیشاندانە بەردەوامەکانیان، رووبەڕووی هارترین و دڕندەترین دەسەڵاتی ستەمکاری ناوچەکە و جیهان بوونەوە. هەرچەند خەباتی ئەوان مایەی پشتیوانی و پاڵپشتی خەڵکی ناوچەکە و ئازادیخوازانی دنیا بوو، بەڵام لەسەر ئاستی دەسەڵاتداران و دەوڵەتانی زلهێزی جیهانی کەس بەهانایانەوە نەهات و بە تاک کەوتنەوە.

لەوەش واوەتر، وە ئەوەی زۆر جێگای سەرنج بوو، هەڵوێست و سیاسەتی دەسەڵاتە ستەمکارەکانی ناوچەکە بوو، ئەوان کێشە و ناکۆکی و دووبەرەکیەکانی خۆیان لەگەڵ ئەو دەسەڵاتەدا خستەلاوە و یەکدەنگ و یەکهەڵوێست چوونەپشتی کۆماری ئیسلامی. ئەم پێشهاتە، گۆڕانکاریەکی سیاسی نوێیە لەپەیوەندیە سیاسیەکانی دەوڵەتانی ناوچەکەدا.

ئەم رووداوانە ئەوەی پێی وتین ئەو سەردەمە بەسەرچوو دەسەڵاتە ستەمکار و ئیستبدادیەکان دەست لە کاروباری ناوخۆی یەکترەوە وەربدەن، لەدوای رووداوەکانی بەهاری عەرەبیەوە فێربوون لەبری ئەو کارانە بەهانای یەکترەوە بێن، تەنانەت بەهاوبەشی و دەست لەناودەست هەوڵبدەن بۆ مانەوەی درێژخایەن و بەردەوامی دەسەڵاتەکانیان و پێشگرتن بە هەرەس و لەناوچوونیان. ئەگەر بڕیاربێت گۆڕانکاریەک رووبدات رووکەش و لەسەرەوە بێت و کەمترین دەخالەت و خەباتی راستەوخۆی خەڵکی تیادا بێت.

بەهۆی ئەو سیاسەتە ناوچەییە هاوبەشەوە، دۆخی سیاسی لانی کەم لە کورتماوەدا بە قازانجی کۆماری ئیسلامی شکاوەتەوە، دەستی ئەوی درێژکردووە بۆ کوشتار و لەخوێن هەڵکێشانی خۆپیشاندەران، بۆ بەدەستهێنانی تەکنەلۆژیای ناسینەوەی دەم و چاوەکانی نەیاران و خۆپیشاندەران، بەکارهێنانی چەکی پێشکەوتوو بۆ ڕاوکردنی خۆپیشاندەران، پچڕینی هەموو جۆرە پەیوەندیگرتنێکی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی خەڵکی ئێران بە دەرەوەی خۆیەوە، دەستی ئاوەڵاکردووە بۆ کوشتار و قڕکردن و پاکتاوکردنی خەڵک.

لەم دۆخەدایە خەونی تیرۆریستان و رەشترین و دڕندەترین هێزی سیاسی گۆی زەوی دێتەدی، بەڵام خەونی رەوا و عادیلانەی خەڵکی ئێران لەهەموو لایەکەوە پووچەڵ دەکرێتەوە.

لەم کەیسەشدا دەرکەوت تا چ ئەندازەیەک خەبات و تێکۆشانی رەوا و عادیلانەی خەڵکی ئێران بۆ رزگاربوون لە کۆماری ئیسلامی لەگەڵ بەرژەوەندی و سیاسەتی زلهێزەکانی جیهان و دەسەڵاتە ئیستبدادیەکانی ناوچەکەدا ناکۆک و ناتەبایە، وە تا چ ڕادەیەک ئەو خەڵکە لەگەڵ دووڕوویی، بێ دەربەستی و فریوودان و بێ مۆڕالی سیاسی فەرمانڕەوایان و ئەمریکا و دەوڵەتانی رۆژئاوا و ئەوانی تر بەرەو روون، چۆن ئەوان بەدەستێک بۆ بەرژەوەندیەکانی خۆیان بەسەریدا دەکێشن و بە دەستێکی تر دەچنە ژێر باڵی و هەلیدەسێننەوە بۆ لێدانی خەڵک و هێشتنەوەی دەسەڵاتەکەی.

خەڵکی ئێران، پشتیوانی ناوچەیی یان جیهانی هەبێت یاخود نا، خەباتەکەی بێ گەڕانەوەیە و ناتوانێت دەستبەرداری خەونی خۆی بێت، کە بەتەواوی خەونێکی سیاسی رەواو عادیلانە و ئازادانەیە، دەیان ملیۆن کەس دەریان بڕیووە و بەرخۆدانی بۆ دەکەن، بۆیە هەر ئاستەنگێکی لەپێش بێت، ڕێگای خۆی بۆ سەرکەوتن و وەدیهاتن دەدۆزێتەوە، وە ئەگەر بەزوویی نەیەتەدی، وە لەکاتێکدا بێت کە لە جەمسەرێکی گەورەی جیهانەوە چەتەگەری نێودەوڵەتی و وەیشومەی شەڕ و باهۆزی کۆنەپەرستی و نیوفاشیزم دەستی پێکردبێت، بێگومان هەر درێژەی دەبێت و خەبات و تێکۆشانی ڕاستەوخۆ و پەرەدان بە شێوە جیاوازەکانی خەبات دەتوانێت نەفەسی زیاتر لە کۆماری ئیسلامی ببڕێت.

– خەونی کورد

خەونی کورد بۆ ئازادی و ژیانێکی نوێ و بەدەستهێنانی مافە سیاسی و نەتەوەییەکانی یەکێک لەو خەونانەیە کە بووە بە مۆتەکە بۆ دەسەڵاتە ستەمکارەکانی تورکیا و ئێران و سوریا و عێراق و هاوپەیمانە جیهانی و ناوچەییەکانیان.

ئەم خەونە لە سوریادا، وەک خەونێکی رەوا و عادیلانە، دوای بەرخۆدانی کۆبانی و دامەزراندنی ئەزموونی رۆژئاوا لەرێگەی هەسەدەوە لەگەڵ ئازادیخوازی و ژندۆستی و مرۆڤدۆستی و پێکەوە ژیان تێکەڵ بوو، نە لەوتا لەگەڵ کۆنەپەرستی و بارمتەگیری و کوشتنی خەڵکی سڤیل وەک ئەوەی لە مەسەلەی فەلەستین و غەززەدا لەڕێگەی حەماسەوە بەرجەستەکرا. بۆیە بوو بە مۆتەکەی ستەمکاران و هێزە ئیسلامی و ناسیونالیستە توندڕەوەکانی ناوچەکە و داعشەکان.

ئەزموونی رۆژئاوا بەهەموانی نیشاندا بەشێکی بەرچاوی کوردەکان لە ڕێگەیەوە مرۆڤبوون و کوردبوونێکی نوێیان لە چوارچێوەی سیاسەتێکی جیاوازدا پەیڕەو و پیادەکرد، هەم بوون و ماف و ئازادیەکانی خۆیان پاراست، هەم توانیان کەمینە و پێکهاتەکانی تریش لە دەستی دڕندەیی داعش بپارێزن.  بەڵام زۆربەی ئەم دەسکەوتانە لەبنەڕەتدا بە چەک و لەڕێگەی چەکەوە بەدەست نەهاتن، بەڵکو لەڕێگەی سیاسەتێکی نوێوە بوو کە گیانی پێکەوە ژیان، ئاشتیخوازی، ئازادی ژن و بەرگری و بەرخۆدان، گەڕانەوە بۆ دەنگدان و ئیرادەی خەڵک، دامەزراندنی خۆبەڕێوەبەری و….تاد بەرجەستە دەکرد. نزیک بە ١٠ ساڵ زیاترە ئەوانە خشت بەخشت لەسەریەک دەنرێن و هێزەکانی سوریای دیموکرات بۆ ئەم مەبەستە پاڵپشتیی و ئاسانکاریان بۆ کردووە،  وە ئەوانە کۆمەڵە دەسکەوتێکی سەربازی نین تاکو ئەمڕۆ بە زەبری هێزی سەربازیی داعشیەکان زەوت بکرێت و وەربگیرێتەوە. بەهۆی ئەو دەسکەوتانەوەیە ستەمکاران و دڕندە و داعشەکانی دنیا و ناوچەکە و نەیارانی ماف و ئازادیی کورد زەندقیان لێی چووە و دەیانەوێت بەهەر نرخێک بووە کۆتایی بەو ئەزموونە بهێنن و لە ئێستادا گەلەکۆمەکیەکی ناوچەیی و نێودەوڵەتی پێکهاتووە بۆ کۆتایی پێهێنانی.

ئەم گەلەکۆمەکیە تەنها بواری سەربازی نەگرتۆتەوە، بەڵکو خەریکە گشتگیرتردەبێتەوە، سەپاندنی گەمارۆی ئابووری و مرۆیی بەسەر دانیشتوانی رۆژئاوادا، هەوڵ بۆ ئەوەی زیاتر باشوری کوردستان و هەندێک هێزی تری کوردیی بکەن بە بەشێک لەم پیلانە، وە بۆ فریووکاری پێدانی هەندێک دەسکەوتی نیوەناچل، لەچەشنی مەرسومەکەی شەرع بۆ پێدانی رەگەزنامە بەکوردانی سوریا و بەشداریپێکردن بۆ وەرگرتنی پۆست و پلەو پایە لە حکومەتەکەیدا و…تاد.

بەڵام بوونی کورد، هەروەها خەونی کورد بۆ ئازادی و ژیان، هەمیشە کۆد و ژمارەیەکی سەخت بووە. بەدەیان گەلەکۆمەکی و پڕۆژەی هاوشێوە بۆ پاکتاوکردن و قڕکردن و سەرکوتکردن بەهۆی بەرخۆدان و بەرەنگاری بەردەوامی خەڵکەوە نەیتوانیوە کۆتایی بەم بوونە بهێنێت، ئەگینا لە مێژبوو ئەوانیش بەدەردی ئەرمەنەکانی تورکیا دەچوون.

ئەزموونی رۆژئاوا، بەپێی زۆربەی پیودانگەکان، خەونێکی سیاسی نوێیە و ئەزموونێکە بۆ ئازادی و خۆبەڕێوەبەری و پێکەوەژیان، هەڵبەتە دەکرا ئەم ئەزموونە بگەیشتایە بە ئاستی ڕاگەیاندنی دەوڵەتێکی دیفاکتو بەناوی ”کۆماری رۆژئاوای سوریای دیموکرات”، هاوشێوەی کۆماری ”زەوی سۆماڵ” جیابوونەوەی خۆی ڕابگەیاندایە و خۆی بکردایە بە کۆمارێکی دیفاکتۆ(ئەمری واقع)، وە کاتێک دۆخی سیاسی پێشوو بەزیانی حکومەتەکەی بەشار ئەسەد بوو، دەکرا بۆ ددانپیانانی فەرمی بەشەکی و گشتی بە کۆماری رۆژئاوای سوریای دیموکراتدا کەڵکی لێوەربگیرایە. هەرچۆنێک بێت ئێستا ئەو فرسەت و دەرفەتە لەنێوچووە و شانسی زۆر کەمە، بەڵام هێشتا توانای ئەوەی هەیە دەسکەوتەکانی خۆی بپارێزێت، دواجار وێنەیەک و ئەزموونیکی جوانی نادەوڵەتی پێشکەشی دنیا و ناوچەکە کردووە و دەکرێت ببێت بە بنەما و مایەی پشتیوانی خەڵکی ئازادیخوازی دنیا و ناوچەکە و وەک نمونەیەکی جوانی خەونی کورد نیشانبدرێت.

هەرچەند بیانەوێ ئەو خەونە بکەن بە مۆتەکە، وە بیکەن بە دەسپێک بۆ هەرەشەیەکی گەورەتر بۆ سەر کۆی خەباتی کوردان بۆ ئازادی و دژ بە ستەمکاری نەتەوەیی و دڕندەیی، بەڵام تادێت بۆ ناوچەکە و جیهان زۆرتر رووندەبێتەوە کە خەونی کورد لە خەونی دەوڵەت و سەربەخۆیی و خۆبەڕێوەبەریدا کورت نابێتەوە، بەڵکو لە بنەرەتدا خەونێکی وجودییە، بەرگریە لە بوون و مانەوەی خۆی لەم ناوچەیە و لەچوارچێوەی کۆمەڵە ووڵاتێکدا کە دەیانەوێت نکۆڵی لە بوون و مافەکانی بکەن یان پەراوێزنشینی بکەن، لەو ڕێگایەوە ستەمکاریەکی ناوخۆیی و ناوچەیی بەسەر کورد و باقی نەتەوە و کەمینە لاوازەکاندا بسەپێنن و پنت و پایەکانی دەسەڵاتە ئیستبدادیەکانی خۆیان جێگیربکەن.

ئەم بەرخۆدانەی رۆژئاوا، هەرچەند مەزلومیەتی کورد و ستەم لەم نەتەوەیەی هێناوەتە پێشەوەی دیمەنە گشتیەکان، بەڵام لەبنەڕەتدا بەرگریکردنیشە لە کەمینە و پێکهاتە لاوازەکانی تر کە ماشێنی دەوڵەتە ناوەندگەرا و ستەمکارەکان دەیەوێت بیانهاڕێت.

هەرچەند تەرازووی هێز لە ناوچەکە و لە سوریادا بە قازانجی حکومەتە داعشیەکەی جۆلانی شکاوەتەوە، وە نەشوەی تائیفیەت و گەڕانەوەی هێزی سونەکان لە سوریا و لوبنان و عێراق و ناوچەکەدا بەهێزبووە دوای پشتیوانی بێ ئەملاو ئەولای دەوڵەتانی کۆنەپەرست و ئیستبدادی کەنداو لەم ئاراستەیە، دەسەڵاتە داعشیەکەی شەرع وپێشڕەویەکانی هێزە سونیە تائیفیەکانی تری دڵخۆشکردووە و سەریان بەرزکردۆتەوە و ددانیان تیژدەکەنەوە بۆ گیانی کوردانی عێراق و یەزیدیەکان و تەنانەت شیعە مەزهەبەکانی عێراق، بەڵام بەرخۆدانی گشتیی رۆژئاوا و کوردانی ناوچەکە، بەهاوکاری کەمینە و پێکهاتەکانی تر و پشتیوانی خەڵکی ئازادیخواز دەتوانێت ئەم خەونە پووچەلبکاتەوە و بیکات بە مۆتەکە.

٢٢ کانونی دووەمی ٢٠٢٦